02. History of Mongolia

Монголын түүх

Хүннүгийн анхны эзэнт гүрнээс Их Монгол Улс, дэлхийн хуурай замын хамгийн агуу гүрнээс өнөөгийн ардчилсан Монгол хүртэлх он цагийн аялал

01. Эртний Монгол нутаг 02. Хүннү ба эртний төрт улсууд 03. Их Монгол Улс 04. Монголын эзэнт гүрэн 05. XVII–XIX зууны Монгол 06. XX зууны Монгол 07. Орчин үеийн Монгол Улс

НТӨ 800,000 – 3-р зуун

Палеолит & Хүрэл зэвсэг

Эртний Монгол нутаг

Чулуун зэвсгийн үеэс хүрэл, төмөр зэвсгийн үеийг дамжин Төв Азийн өндөрлөгт анхны соёл иргэншлүүд бүрэлджээ. Буган хөшөө, хадны сүг зургууд бол эртний нүүдэлчдийн ертөнцийг үзэх үзлийн илэрхийлэл юм.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•Цагаан агуй, Баянхонгорын Цахиуртын хөндий зэрэг эртний хүний бууцууд

•Буган хөшөөний соёл (ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн)

•Адууг гаршуулан анхлан уналга эдэлгээнд хэрэглэсэн өлгий нутаг

Үе шат 01

Эртний Монгол нутаг

НТӨ 209 – НТ 9-р зуун

Анхны нүүдэлчдийн гүрэн

Хүннү ба эртний төрт улсууд

Модун Шаньюй НТӨ 209 онд Хүннү гүрнийг байгуулснаар Төв Азид нүүдэлчдийн анхны эзэнт гүрэн төржээ. Дараа нь Сяньби, Жужан, Түрэг, Уйгур, Кидан улсууд ээлжлэн төр барьсан түүхтэй.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•“Газар бол төрийн үндэс” — Модун Шаньюйн төрийн бодлого

•Аравтын систем дээр суурилсан морин цэргийн зохион байгуулалт

•Орхоны хөндий дэх Түрэгийн Билгэ хаан, Күлтегиний гэрэлт хөшөөнүүд

Үе шат 02

Хүннү ба эртний төрт улсууд

1206 – 1271 он

Чингис хаан & Нэгдэл

Их Монгол Улс

Тэмүжин 1206 онд Онон мөрний хөвөөнд тархай бутархай байсан бүх монгол овог аймгуудыг нэгтгэн Их Монгол Улсыг тунхаглаж, “Чингис хаан” цол өргөмжлөгдөв. Их Засаг хуулиар дэг журмыг тогтоосон үе юм.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•Их Засаг хууль: Шашин шүтэх бүрэн эрх чөлөөг дэлхийд анх баталгаажуулсан

•Өртөөний алба: Дэлхийн анхны тив дамнасан хурдан шуудан, харилцааны сүлжээ

•Дэлхийн энгээр худалдаа, соёлын сэргэлт өрнөсөн “Монголын их амар амгалан” (Pax Mongolica)

Үе шат 03

Их Монгол Улс

1271 – 1368 он

Дэлхийн хамгийн том хуурай замын эзэнт гүрэн

Монголын эзэнт гүрэн

Хубилай хаан Юань гүрнийг байгуулж, нийслэлээ Хархорумаас Дайду (Бээжин)-д шилжүүлснээр эзэнт гүрэн Номхон далайгаас Дорнод Европ хүртэл өргөжиж, дэлхийн түүхийн гол тэнхлэг болсон юм.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•Хархорум: Дэлхийн улс төр, соёл, шашнуудын уулзвар болсон төв нийслэл

•Анх удаа төрийн баталгаатай цаасан мөнгө (Гүйлгээний хуудас) нэвтрүүлсэн

•Дөрвөлжин үсэг, одон орон, газрын зураг, анагаах ухааны үсрэнгүй хөгжил

Үе шат 04

Монголын эзэнт гүрэн

XVII – XIX зуун

Бага хаадын үе ба Манжийн эрхшээл

XVII–XIX зууны Монгол

Эзэнт гүрэн бутарсны дараа Батмөнх Даян хаан, Мандухай сэцэн хатан нар улсаа дахин нэгтгэхийг хичээсэн ч хожим дотоодын самуун, Манж Чин улсын нөлөөнд орж, шарын шашин эрчимтэй дэлгэрсэн сорилттой үе байв.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•Өндөр гэгээн Занабазар: Монголын сэргэн мандалтын урлагийн гайхамшиг, Соёмбо үсэг зохиогч

•Амарбаясгалант, Эрдэнэ зуу тэргүүтэй Буддын сонгодог архитектурын цогцолборууд байгуулагдав

•Үндэсний эрх чөлөөгөө сэргээх далд тэмцэл, эх оронч санаа үргэлжилсээр байв

Үе шат 05

XVII–XIX зууны Монгол

1911 – 1990 он

Тусгаар тогтнол & Бүтээн байгуулалт

XX зууны Монгол

1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалаар VIII Богд Жавзандамба хутагтыг хаанаар өргөмжлөн тусгаар тогтнолоо сэргээв. 1921 оны Ардын хувьсгалаар БНМАУ тунхаглагдаж, орчин үеийн боловсрол, эрүүл мэнд, соёл хөгжсөн юм.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•1911.12.29: Манжийн ноёрхлыг эцэслэж тусгаар Монгол Улсыг сэргээн тунхаглав

•1961 он: НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн улс болж, олон улсад албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдөв

•1981 он: Монгол хүн (Ж.Гүррагчаа) сансарт ниссэн дэлхийн 10 дахь улс болов

Үе шат 06

XX зууны Монгол

1990 оноос хойш

Ардчилал & Чөлөөт зах зээл

Орчин үеийн Монгол Улс

1990 оны тайван замаар хийсэн Ардчилсан хувьсгалаар нэг намын тогтолцоог халж, 1992 оны шинэ Үндсэн хуулиар хүний эрх, хувийн өмч, чөлөөт эдийн засаг бүхий парламентын засаглалтай тусгаар Монгол Улс болж хөгжиж байна.

ТҮҮХЭН ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД:

•1992 оны Үндсэн хууль: Ардчилсан шинэ төрийн тогтолцоог тунхаглав

•Дэлхийн бүх улс орнуудтай найрсаг харилцаатай, “Гуравдагч хөршийн” нээлттэй гадаад бодлого

•Эртний нүүдэлчдийн соёлыг орчин үеийн технологи, даяаршилтай хослуулан урагшилж байна

Үе шат 07

Орчин үеийн Монгол Улс

Дараагийн сэдэв

03. Монгол хүн, хэл, үндэстний онцлог

Олон ястны өлгий нутаг, монгол бичиг, зан заншил

Үргэлжлүүлэн үзэх →