Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч эзэн Чингис хаан - ном
1. Жак Уэтерфорд ба Монгол судлалын шинэ давалгаа
АНУ-ын нэрт хүн судлаач (антропологич), Миннесота мужийн Макалестер коллежийн гавьяат профессор Жак Уэтерфорд (Jack Weatherford, 1946 онд төрсөн) нь дэлхийн монгол судлал, тэр дундаа нүүдэлчдийн түүхийг өрнө дахинд цоо шинэ өнцгөөр нээн харуулсан орчин цагийн сод эрдэмтэн юм.
Тэрээр Өмнөд Каролина мужид төрж өссөн бөгөөд багадаа Харолд Ламбын Чингис хааны тухай номыг шимтэн уншсанаас хойш Монголын түүхийг насан туршдаа сонирхох эхлэл тавигджээ. Колумбийн их сургуульд бакалавр, Дьюкийн их сургуульд антропологийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан тэрээр уугуул омгуудын нийгмийн байгууламжийг судлах явцдаа 1990-ээд оны сүүлчээс Монголын эзэнт гүрний түүхийг газар дээр нь судалж эхэлжээ.
2. Дэлхийг донсолгосон бестселлер бүтээлүүд
Жак Уэтерфорд хээрийн судалгаа хийхийн тулд Монголын өргөн уудам тал нутгаар олон мянган км замыг мориор болон машинаар туулж, Чингис хааны төрсөн газар, тулааны талбарууд, "Монголын нууц товчоо"-нд гардаг түүхэн газруудаар биечлэн явж хөрс шороог нь мэдэрсэн байдаг.
"Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч эзэн Чингис хаан" (Genghis Khan and the Making of the Modern World, 2004): Энэхүү ном нь барууны түүх бичлэгт монголчуудыг зөвхөн "харгис хэрцгий сүйтгэгчид" мэтээр харуулдаг байсан хэвшмэл ойлголтыг үндсээр нь эвдсэн юм. Тэрээр Чингис хааныг орчин үеийн ертөнцийн хууль цааз, шашин шүтэх эрх чөлөө, олон улсын дипломат халдашгүй эрх, чөлөөт худалдаа, цаасан мөнгө, даяаршлын үндэс суурийг анхлан тавьсан суут удирдагч гэдгийг баримтаар нотолсон билээ.
Уг ном дэлхийн 30 гаруй хэлнээ орчуулагдаж, New York Times-ийн бестселлер жагсаалтад олон долоо хоног тэргүүлж, Amazon сайтын уншигчдын санал асуулгаар дэлхийн шилдэг номоор шалгарч байв.
"Монголын их хатадын нууц товчоо" (The Secret History of the Mongol Queens, 2010): Чингис хааны охид, Их Монгол Улсын хүчирхэг хатад эзэнт гүрний дөрвөн хилийг хэрхэн төвшитгөн захирч байсныг, мөн Мандухай сэцэн хатан Монгол төрийн голомтыг хэрхэн сэргээн нэгтгэснийг уран яруу, түүхэн баримтаар харуулсан бүтээл болсон.
"Чингис хаан ба Бурханы эрэлд" (Genghis Khan and the Quest for God, 2016): Чингис хааны шашны хүлцэнгүй байдал, төр ба сүм хийдийг тусгаарлах зарчим нь хожим АНУ-ын Үндсэн хуулийн суурь үзэл санаанд ч хэрхэн дам нөлөө үзүүлсэн талаарх гүн дүгнэлтийг гаргасан.
"Тэнгисийн эзэн хаан: Хубилай хаан ба шинэ Хятадын бүтээн байгуулалт" (Emperor of the Seas, 2023): Хубилай сэцэн хааны Дорнод ба Өмнөд Азийн тэнгисийн худалдааны замуудыг нэгтгэн, дэлхийн усан замын их худалдааны сүлжээг үүсгэсэн түүхийг судалсан шинэ цагийн үнэт бүтээл юм.
3. Зохиолчийн сэтгэл зүрх ба Монголын эгшиг
Жак Уэтерфорд: "Америк бол миний төрсөн нутаг, харин Монгол бол миний сэтгэл зүрхний нутаг" хэмээн өгүүлдэг. Тэрээр номоо бичих явцдаа Монголын үндэсний урлагийн онцгой хүчээр сэтгэлээ хөглөдөг байжээ. Төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноровын "Мандухай сэцэн хатан" киноны хөгжмийг төгөлдөр хуурч Б.Чинбатын хөгжимдсөнөөр сонсож, "Шуранхай" хамтлагийн уртын болон ардын дууг сонсон Монголын онгон дагшин байгаль, нүүдэлчдийн сүр хүчийг оюун сэтгэлдээ төсөөлөн бичдэг байснаа дурссан байдаг.
4. Монгол Улсын төрийн дээд шагнал ба Монголын төлөөх үйлс
Профессор Жак Уэтерфордын Монголын түүхийг олон улсад бодитоор таниулан алдаршуулсан үйлсийг өндрөөр үнэлэн:
2006 онд төрийн дээд "Алтан гадас" одон,
2014 оны Монгол бахархлын өдрөөр Монгол Улсын төрийн дээд шагнал, тэргүүн зэргийн "Чингис хаан" одон-гоор шагнасан. Тэрээр Монголын төрийн энэхүү дээд шүтээн одонг хүртсэн анхны гадаад эрдэмтэн болсон билээ.
Тэрээр Монголын залуу судлаачдыг дэмжих, номын орлогоосоо Монголын боловсрол, соёлын салбарт хандивлах, их хаадын өвийг олон улсад шинжлэх ухааны үндэстэйгээр өмгөөлөн хамгаалах үйлсийг өнөөг хүртэл тууштай гүйцэтгэсээр байна.