ХҮНДЭТГЭЛТЭЙ АЯЛАЛ•CULTURE & ETIQUETTE
Соёл, ёс заншил
Монголчууд зочломтгой ард түмэн. Айлд зочлох, ариун газарт очихдоо энгийн хэдэн ёсыг мөрдвөл нутгийн иргэд таныг илүү дотно хүлээн авна. Алдах нь аргагүй, эргэлзвэл хөтөч эсвэл айлын эзнээсээ асуухад болно.
Энэ гарын авлагыг шинэчилж байна
Гэрт орох ёс
- Айлд ойртохдоо шууд гэр рүү орохгүй. "Нохой хорь!" гэж дуудаж, эзнийг гарч ирэхийг хүлээнэ.
- Гэрийн босгон дээр гишгэхгүй, босгон дээр зогсохгүй.
- Гэр дотор нар зөв, өөрөөр хэлбэл цагийн зүүний дагуу хөдөлнө.
- Хоймор буюу хаалганы эсрэг талын хэсэг бол хүндэт суудал. Эзэн урихгүй бол тийш суухгүй.
- Гэрийн хоёр баганын хоорондуур гарахгүй, багана болон тооноос уясан уяанаас барихгүй.
- Галыг ариун гэж үздэг тул гал руу хог хаях, ус цацах, хөлөө чиглүүлэхгүй.
Зочлох, дайлах ёс
- Айлын өгсөн аягатай цай, идээг баруун гараараа эсвэл хоёр гараараа хүндэтгэн авна.
- Өргөсөн идээнээс бага ч болов амсах нь хүндэтгэл. Бүгдийг идэж дуусгах шаардлагагүй.
- Хөөрөг зөрүүлэхэд баруун гараараа хүлээн авч, бага зэрэг үнэрлээд эзэнд нь буцааж өгнө.
- Айлд очихдоо цай, чихэр зэрэг жижиг бэлэг авч очих нь зохимжтой.
- Айлын өдөр тутмын ажил, малын цагийг хүндэтгэж, хэт удаан саатахгүй.
Хоол, цай
- Сүүтэй цай, айраг өргөвөл татгалзахаас өмнө ядаж уруулдаа хүргэж амсах нь ёсонд нийцнэ.
- Аяга, тавгийг доод талаас нь барьж авна. Аягыг хөмрөөж тавихгүй.
- Цагаан хоолтон эсвэл хоолны харшилтай бол аялахаасаа өмнө хөтөч, айлдаа мэдэгдэнэ.
- Хөдөө айлын хоол хүнс малын аж ахуйгаас хамаардаг тул хүнсээ өөрөө бас авч явахыг бодолцоно.
Овоо, тахилгат газар
- Овоог нар зөв гурав тойрч, хүсвэл чулуу нэмж өргөнө.
- Овоон дээрх хадаг, чулуу, мөнгө, бусад өргөлийг авахгүй, хөдөлгөхгүй.
- Овоонд хуванцар, лааз, бусад хог орхихгүй.
- Зарим тахилгат уул, газарт эмэгтэйчүүд гарахыг цээрлэдэг уламжлал байдаг. Хөтөчөөсөө урьдчилан асууна.
Хийд, шашны газар
- Хийд, сүмийн дотор болон гадна нар зөв тойрч явна.
- Ном уншиж, хурал хийж байх үед чимээгүй байж, мөргөлчдийн зан үйлд саад болохгүй.
- Бурхан, тахилын зүйлд гар хүргэхгүй.
- Мөр, өвдгөө хаасан хувцас өмсөж, малгайгаа авна.
- Зарим сүм дотор зураг авахыг хориглох эсвэл тусгай төлбөртэй байдаг. Орохоосоо өмнө тодруулна.
Зураг авах
- Хүнийг зураг авахаасаа өмнө зөвшөөрөл асууна. Хүүхдийн зургийг эцэг эхээс нь асууж авна.
- Татгалзвал хүндэтгэж, дахин гуйхгүй.
- Зураг, бичлэгээ олон нийтэд түгээхээсээ өмнө тухайн хүний зөвшөөрлийг авна.
- Мал, ялангуяа морь, тэмээнд гэнэт ойртож, гэрэл (flash) ашиглахгүй. Үргэж гэмтэж болно.
- Дрон нисгэх дүрмийг "Аюулгүй байдал" хуудаснаас уншина уу.
Харилцааны энгийн ёс
- Хүн, хүндэт зүйл рүү долоовор хуруугаар заахгүй. Гараа дэлгэж заана.
- Хөлөө хүн рүү, гал руу, хоймор руу чиглүүлж суухгүй.
- Санамсаргүй хүний хөлд хөл хүрвэл гар барьж мэндчилнэ.