Монголын Агаарын хүчин үүссэн түүх
1. Агаарын харилцааны эхлэл ба Анхны хөлгүүд (1925–1955 он)
Монгол Улсад нисэх хүчин үүссэн түүх нь 1925 оны 5 дугаар сарын 25-ны өдөр ЗХУ-аас бэлэглэсэн Германы нэрт зохион бүтээгч Хуго Юнкерсийн загвар "Ю-13" (Junkers F.13) онгоц Нийслэл Хүрээний Консулын дэнжид амжилттай газардсанаар эхэлсэн билээ.
Дэлхийн II дайны дараа улс орныг холбох, шуудан харилцааг түргэтгэх зорилгоор БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1946 оны тогтоолоор Иргэний агаарын тээврийн тасгийг Зөвлөлтийн По-2 онгоцтойгоор байгуулав. Энэ үеэс эхлэн Дорноговийн Сайншанд, Хэнтийн Өндөрхаан, Сүхбаатарын Баруун-Урт чиглэлд анхны агаарын шуудан, зорчигч тээвэрлэлтийн үйлчилгээ хийгдэж эхэлжээ.
1955 онд үндэсний боловсон хүчнийг бэлтгэхээр ЗХУ-ын Эрхүү хотын нисэхийн дунд сургуульд Г.Раднаа, Д.Жамбалдорж, А.Доржсүрэн нарын нисгэгчид, С.Нэргүй, Т.Самдан нарын техникийн мэргэжилтнүүд суралцаж төгссөнөөр мэргэжлийн иргэний нисэхийн суурь бүрэлдэв.
2. Хуваарьт нислэг ба Дотоодын агаарын сүлжээний алтан үе (1956–1980-аад он)
1956 оны 7 дугаар сарын 7-ны өдөр ЗХУ-аас хүлээн авсан олон зориулалт бүхий домогт Ан-2 онгоцоор Улаанбаатар–Цэцэрлэг чиглэлд анхны хуваарьт зорчигч тээврийн нислэг үйлдсэн нь Монголын иргэний агаарын тээвэр (МИАТ) албан ёсоор байгуулагдсан түүхэн өдөр болсон юм.
Паркийн өргөжилт: 1958 он гэхэд 14 ширхэг Ан-2, 7 ширхэг Ил-14 онгоцтой болж жилдээ 11 мянга гаруй зорчигч, 360 гаруй тонн ачаа тээвэрлэдэг болов. Улмаар 1960–1970-аад онд тийрэлтэт хөдөлгүүрт Ан-24, Ан-26, салон болон зорчигч тээврийн Ил-18 онгоцуудаар хүчээ сэлбэв.
Сумдад хүрсэн далавч: 1970–1980-аад онд МИАТ дотоодын 130 гаруй цэг буюу бүх аймгийн төвөөс гадна алслагдсан сум, нэгдлийн төвүүдэд хуваарьт нислэг хийдэг, нийт зорчигчдынхоо дийлэнхийг дотоодын хөдөө орон нутгийн хооронд тээвэрлэдэг нийгмийн хамгийн гол тээврийн сүлжээ болж чадсан юм.
3. Олон улсын гарц ба Бүтцийн шинэчлэл (1987–1990-ээд он)
1987 онд МИАТ ЗХУ-аас 150 хүний суудалтай дундын зайн Ту-154B хөлгийг түрээслэн авч Москва, Эрхүү, Бээжин чиглэлд анх удаа олон улсын хуваарьт нислэг үйлдэж эхлэв.
Бие даасан компани болсон нь (1993 он): Зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээр Зам, тээвэр, холбооны яамны шийдвэрээр төрийн өмчит, бие даасан "МИАТ" Монголын Иргэний Агаарын Тээврийн Үндэсний Тээвэрлэгч Компани болгон өөрчлөн зохион байгуулав.
Барууны тийрэлтэт онгоцны эрин (1994 он): 1994 оны 6 дугаар сард БНСУ-ын Засгийн газар, "Korean Air" компанийн тусламжаар хүлээн авсан хоёр ширхэг Boeing 727-200 онгоц нь МИАТ-ийн түүхэнд барууны агаарын хөлгийг ашиглаж эхэлсэн хувьсгалт эхлэл болж, олон улсын нислэгээ бие даан үйлдэх боломжийг бүрдүүлэв.
Олон улсын хамтын ажиллагааны хүрээнд 1990 онд СИТА (SITA) холбооны системд, 1996 онд Олон улсын агаарын тээврийн холбоо ИАТА (IATA)-гийн бүрэн эрхт гишүүнээр элсэв.
1998 онд дуу чимээний олон улсын шаардлагыг хангах үүднээс анхны өргөн биетэй Airbus A310-300 хөлгийг түрээслэн авч Франкфурт, Берлин, Сингапур чиглэлд хүрээгээ тэлсэн юм.
4. Орчин цагийн МИАТ — Boeing хөлгүүд ба Дэлхийн сүлжээ (2000 оноос хойш)
2000 оноос эхлэн МИАТ компани паркийн бүрэн шинэчлэл хийж, Америкийн "Boeing" корпорацын агаарын хөлгүүдэд тулгуурласан урт болон дундын зайн паркийг бүрдүүлсэн:
Boeing 737 гэр бүл: 2002 оноос B737-800 хөлгүүдийг авч Бээжин, Сөүл, Токио, Москва, Бангкок зэрэг бүс нутгийн гол чиглэлүүдийн найдвартай ажиллагааг хангасан ба 2019 онд шинэ үеийн түлшний өндөр хэмнэлттэй Boeing 737 MAX 8 хөлгийг хүлээн авсан.
Boeing 767 ба Холын зайн нислэгүүд: 2011 онд B767-300ER хөлгийг түрээсэлж, улмаар 2013 онд "Чингис хаан" нэртэй цоо шинэ B767-300ER хөлгийг үйлдвэрээс нь шууд худалдан авч алсын зайн транзит нислэгийн гол тээвэрлэгчээ болгосон.
Boeing 787-9 Dreamliner (2023 он): Тус компани орчин үеийн технологийн дээд ололт болсон холын зайн 290 гаруй хүний суудалтай Boeing 787-9 Dreamliner хөлгүүдийг хүлээн авч, Франкфурт, Истанбул, Сөүл зэрэг хотууд болон АНУ-ын чиглэлд шууд нислэг үйлдэх шинэ эринийг эхлүүлээд байна.
Техник үйлчилгээ (MRO): МИАТ-ийн Агаарын хөлгийн засвар үйлчилгээний төв нь Европын Нисэхийн Аюулгүй Байдлын Агентлаг (EASA Part-145) болон АНУ-ын Холбооны Нисэхийн Захиргаа (FAA)-ны гэрчилгээг авч, зөвхөн өөрийн хөлгүүд төдийгүй гадаадын олон улсын агаарын тээвэрлэгчдийн B737, B767 онгоцны C-check хүнд засвар үйлчилгээг эх орондоо чанарын өндөр түвшинд хийдэг бүс нутгийн инженерийн төв болон хөгжжээ.
Суурь баазын шилжилт: 2021 оны 7 дугаар сард Төв аймгийн Хөшигийн хөндийд олон улсын орчин үеийн стандарт бүхий "Чингис хаан" олон улсын шинэ нисэх буудал нээгдсэнтэй холбогдуулан МИАТ үндсэн нислэг, техникийн баазаа бүрэн шилжүүлэн үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж байна.