

Өмнөговь аймаг
- Талбай
- 165,380км²
- Хүн ам (2020)
- 69,187
- Аймгийн төв
- Даланзадгад
- Улаанбаатараас
- 553км
- Сумын тоо
- 15
- Дундаж өндөршил
- 1,340м
Эх сурвалж: ҮСХ (2020 оны тооллого), Wikipedia, touristinfocenter.mn; дундаж өндөршил — Copernicus DEM-ээс тооцоолсон.
Танилцуулга
Ерөнхий мэдээлэл ба засаг захиргаа
Байгуулагдсан он: 1931 онд Богд хан уулын аймаг болон Хантайшир уулын аймгийн зарим хошуудыг нэгтгэн анх байгуулсан.
Газар нутгийн хэмжээ: 165.4 мянган км² (Монгол Улсын хамгийн том газар нутагтай аймаг, нийт нутгийн 10.5 хувийг эзэлдэг).
Аймгийн төв: Даланзадгад хот (д.т.д 1,406 м). Улаанбаатар хотоос урд зүгт 553 км зайд оршдог бөгөөд хатуу хучилттай авто замаар нийслэл болон бусад бүстэй бүрэн холбогдсон. "Гурван сайхан" олон улсын нисэх буудал нь байнгын нислэгтэй, олон улсын болон орон нутгийн тийрэлтэт хөлгүүдийг хүлээн авах чадалтай.
Засаг захиргааны бүтэц: 15 сум (Даланзадгад, Баян-Овоо, Баянтал/Сэврэй, Булган, Гурвантэс, Мандал-Овоо, Манлай, Ноён, Номгон, Ханбогд, Ханхонгор, Хүрмэн, Цогт-Овоо, Цогтцэций), 60 гаруй багтай.
Хүн ам: 69,187 (2020 оны Хүн ам, орон сууцны улсын тооллого, ҮСХ)
Малын тоо толгой: 2,295,223 толгой (адуу 105,244, үхэр 33,047, тэмээ 155,910, хонь 623,794, ямаа 1,377,228; 2025 оны тооллогоор, ҮСХ)
Байгаль газар зүй ба дэлхийн өв
Газар зүйн бүс бүслүүр:
Говь гурван сайхан (Зүүн, Дунд, Баруун сайхан), Сэврэй, Тост, Тосонбумба, Ноён богд зэрэг уул нуруу болон Борзон, Галба, Зээмэг, Заг, Сүүжийн уудам говиуд ээлжлэн үргэлжилдэг.
Тост, Тосонбумбын нуруу нь цоохор ирвэсийн дэлхийн хамгийн нягтаршил ихтэй дархан байгалийн нөөц бүс юм.
Палеонтологийн өлгий:
Баянзаг (Flaming Cliffs): 1920-иод онд Рой Чепмэн Эндрюсийн экспедиц дэлхийд анх удаа үлэг гүрвэлийн чулуужсан өндөг, олон төрлийн үлэг гүрвэлийн ясыг нээсэн дэлхийн палеонтологийн түүхэн голомт.
Хэрмэн цав, Нэмэгт уул, Алгуй улаан цав: Олон сая жилийн эртний геологийн элэгдэл бүхий шавар цав цамхгууд, үлэг гүрвэлийн олдвороор баялаг байгалийн нээлттэй музей.
Стратегийн дэд бүтэц, уул уурхай ба эдийн засаг
"Оюу толгой" ХХК: Дэлхийн хамгийн том зэс, алтны далд болон ил уурхайнуудын нэг (Ханбогд сум). Далд уурхайн олборлолт эрчимжсэнээр улсын экспортын орлогын томоохон багана болж байна.
"Тавантолгой" нүүрсний орд: Коксжих болон эрчим хүчний дээд зэрэглэлийн нүүрсний асар их нөөцтэй орд (Цогтцэций сум).
Тээвэр, төмөр зам:
Тавантолгой–Гашуунсухайт чиглэлийн 233 км төмөр зам,
Тавантолгой–Зүүнбаян чиглэлийн 416 км төмөр зам бүрэн ашиглалтад орж, олон улсын тээвэр логистикийн сүлжээ өргөжсөн.
Хилийн боомтууд: Гашуунсухайт (БНХАУ-ын Ганцмодтой холбогдох эрдэс бүтээгдэхүүний гол гарц) болон Шивээхүрэн (Гурвантэс сум) боомтууд байнгын горимоор ажилладаг.
Археологи, түүхийн үнэт өв
Эртний оршуулгын дурсгалууд: Хүрлийн үеийн шоргоолжин булш (НТӨ II мянган, хотойсон дөрвөн талт хашлага бүхий тус бүсэд зонхилох өвөрмөц бүтэц), дөрвөлжин булш, Хүннүгийн үеийн дурсгалууд (Цогтцэций сумын Ухаа худагт малтсан, НТӨ 400–353 онд холбогдох чулуун дарааст булш), Монголын үеийн хадны болон чулуун овоолгот оршуулгууд Ханбогд, Номгон, Ноён сумуудад өргөн бүртгэгдсэн.
Хүннүгийн балгас, цайзууд: Номгон сумын Баянбулагийн туурь (хүрэл толь, тамга, зоос бүхий цэргийн хил сахих хот), Ханбогдын Мангасын хүрээ, Сайрын балгас зэрэг НТӨ I зуунд хамаарах шороон дагтаршуулсан хэрэмт байгууламжууд батлагдсан.
Дундад зуун ба хилийн далан: Аймгийн нутгаар 300 гаруй км үргэлжлэх "Чингисийн далан" хэмээх эртний шуудуу болон X-XI зууны үеийн Хээрийн булаг, Дугших, Годил, Дөшийн дөрвөлжин зэрэг балгасууд хадгалагдаж байна.
Аймгийн 9 гайхамшиг
Говь гурван сайхан уул ба Ёлын ам: Мөнх цас, мөсөн хавцал, ховор ургамал, ан амьтнаар хүрээлэгдсэн байгалийн цогцолборт газар.
Баянзаг: Үлэг гүрвэлийн өлгий, улаан шаварлаг өвөрмөц хадан тогтоц бүхий дэлхийд нэртэй газар.
Хонгорын элс: Сэврэй сумын нутагт 180 гаруй км үргэлжлэх дуут манхан бүхий элсэн манханы их далай.
Нэмэгт уул ба Хэрмэн цав: Байгалийн элэгдлээр бий болсон улаан шавар цамхаг, эртний үлэг гүрвэлийн палеонтологийн баялаг бүс.
Галбын говь: Дэлхийн хамгийн халуун, хуурай, алдартай тэмээн сүргийн эх нутаг.
Ноён богд ба Толь хад: Нарны гэрэл ойлгон гялалздаг байгалийн өвөрмөц гөлгөр чулуун ханатай тахилгат хайрхан.
Алгуй улаан цав: Үлэг гүрвэлийн өндөг, ясны ховор олдворууд бүхий геологийн тогтоц газар.
Сангийн далай хийд: Номгон суманд орших, говийн уран барилгын ховор дэг сургуулийг илтгэсэн түүхэн сүм.
Галбын гурван хийд (Дэмчигийн хийд, Цагаан хад, Улаан сахиус): Ноён хутагт Данзанравжаагийн байгуулсан байгалийн энерги, бясалгалын орон.
Холбоо барих мэдээлэл
Холбоо барих: umnugovi.gov.mn (аймгийн албан ёсны цахим хуудас)
Өмнөговь аймгийн сумд
- Баян-Овоо сумДэлгэрэнгүй →
- Булган сумДэлгэрэнгүй →
- Гурвантэс сумДэлгэрэнгүй →
- Даланзадгад сумДэлгэрэнгүй →
- Мандал-Овоо сумДэлгэрэнгүй →
- Номгон сумДэлгэрэнгүй →
- Сэврэй сумДэлгэрэнгүй →
- Ханбогд сумДэлгэрэнгүй →
- Хүрмэн сумДэлгэрэнгүй →
Баяндалай сум
Аймгийн төвөөс баруун тийш 86 км. Гурван сайхан уул энэ сумын нутгийн нэг хэсэгт оршдог. Урд хэсгээрээ нарийхан зурвас байдлаар БНХАУ-тай хиллэдэг.
Зурамтай ууланд нь аргаль, янгирын агнуур хийдэг байсан. Гэгээт, Дүнгэнээ, Өл, Хаалга, Харангад, Дөвөнтийн ам зэрэг томоохон үзэсгэлэнтэй хадан хавцал, амуудтай. Зүүнсайхан, Дундсайхан, Баруунсайхан, Баянцагаан зэрэг уул нь аргаль, янгир, цоохор ирвэсийн гол тархац нутаг. Газар нутгийнх нь зүүн ба хойд хэсэг бүхэлдээ Говь гурван сайхан байгалийн цогцолборт газарт хамаардаг.
Аялал жуулчлалын гол бүс нутаг боловч жуулчны баазууд байхгүй. Сумын нутаг дэвсгэрийн баруун хэсэгт Төхөмийн цагаан нуур оршдог. Төхөмийн цагаан нуур нь уулнаас буусан үерийн усаар тэжээгддэг ч өөрөөсөө ундарга бүхий жижиг булгуудтай. Жил бүриййн хавар, намар нүүдлийн шувууд дайран өнгөрдөг гол цэгийн нэг боловч сүүлийн жилүүдэд зундаа хатах болсон учраас намрын шувууд дайрах нь багассан. Баяндалай сумын төвөөс баруун хойш 15 орчим км зайд нутгийн иргэдийн аялал жуулчлалын улиралд зохион байгуулдаг гэр буудал бий.
Манлай сум
Аймгийн төвөөс зүүн хойш 220 км зайд оршдог. Монгол улсын хурц арслан Дэмүүлийн төрсөн нутаг. Манлай сум, Дорноговь аймгийн зааг нутагт Сүйхэнтийн чулуужсан модон ой байсан. Газар нутгаас нь эртний амьтан ургамал, далайн ёроолын нялцгай биетэн, загасны үлдэгдэл, мөр бүхий чулуу ихээр олддог. Улаанбаатар хотоос Манлай сумаар дамжин “Оюу толгой” руу чиглэсэн авто замууд бий болсон. Аялал жуулчлал бараг хөгжөөгүй боловч авто зам дагасан хүмүүсийн хөдөлгөөн ихэссэнээс сүүлийн жилүүдэд зочид буудал, хоолны газрууд олноор байгуулагдаж байна.
Ноён сум
Аймгийн төвөөс баруун хойш 10 орчим км зайд орших Толь хад нь нутгийн иргэдийн гол бахархал болдог. 2-3 м өндөр, 7-8 м өргөн ханан хадан дээр хүчтэй гулсалт үрэлтээр бий болсон толь мэт гялгар гадаргуутай. Ойрхон байх хүнээс гадна 60 гаруй км цаана байрлах Хатан Сэврэй уулын дүрсийг тодорхой харуулдагаас үүдэн Хатан Сэврэйн толь хэмээн нэрлэдэг.
Ханын хэцийн Сайн сарын хөндий хэмээх ус булагтай хөндий нь нэн үзэсгэлэнтэй. Аялал жуулчлал дайран өнгөрөх төдийгөөр явагддаг, жуулчны баазгүй ч цаашдаа хил орчмын аялал жуулчлалын гол нутаг болох бололцоотой.
Ханхонгор сум
Аймгийн төвөөс зүүн хойш 25 км зайд байрладаг аймагтаа хамгийн ойрхон сум. Зүүн сайхан уулын нэлээд хэсэг нь энэ сумын нутагт орох бөгөөд аймагт ойрхон ихэнх жуулчны баазууд энэ сумын нутагт харъяалагддаг. Ёлын ам, Мухар шивэрт, Молцог элс зэрэг жуулчид байнга зорчиж байдаг газруудтай. Газар нутгийн зүүн хэсэгт Баруун Наран хэмээх нүүрсний уурхай үйл ажиллагаа явуулдаг.
Өмнөговь аймгийн гүний цэвэр усны нуур энэ сумын нутагт байдаг. Нутгийн иргэд Балга усны нуурыг уул уурхайн зориулалтаар ашиглуулахгүйн төлөө хөдөлгөөн байгуулан Засгийн газарт хандаж байгаа. Засгийн газраас энэ орчны уул уурхайн усны хэрэглээг Орхон-говь гэсэн төслөөр хэрэгжүүлэхээр судалгаа хийж байна.
Газар нутгийн баруун хэсгээр аялал жуулчлалын гол зорих газрууд төвлөрдөг ба энэ орчинд олон жуулчны баазууд байрладаг. Монголын хөдөөгийн хамгийн анхны жуулчны бааз болох “Жуулчин Говь” анхны хувийн хэвшлийн жуулчны баазууд “Ханбогд Жуулчин “, “Говь Дисковери”, “Түвшин Наран”, “Говь Мираж”, “Говийн Баянбүрд” зэрэг нь энэ сумын нутаг дэвсгэрт байрладаг.
Цогт-Овоо сум
Аймгийн төвөөс зүүн хойш 140 км зайд оршдог. Алгуй улаан цав түүний орчин, Тогоон төмөр хааны амьдарч байсан суурин газрын нэрээр Өмнөговь аймгийн 9 гайхашигийн нэгд орсон. Улаанбаатар, Дундговь аймгаас ирэх жуулчдын замд байрладаг. Даланзадгад –Улаанбаатар хотыг холбосон хатуу хучилттай зам энэ сумаар дайрч байгаа нь сумын хөгжилд ихээхэн нөлөө үзүүлдэг. Сумын орчинд Дугшихын хөндийд Тогоонтөмөр хаан амьдарч эрт үед амуу будаа, олсны ургамал тариалж байсан гэдэг.
Цогт-Овоо сумаас зүүн хойш 30 орчим километр зайд Дундговь аймгийн Цагаан суварга жуулчны бааз байрладаг нь аялал жуулчлалын дамжих газар болоход нөлөөлж байна. Одоогоор жуулчны баазгүй сумын төвдөө цөөнгүй зочид буудал, хоолны газруудтай болсон.
Цогтцэций сум
Аймгийн төвөөс зүүн тийш 100 км зайд оршдог. Дэлхийд томоохонд тооцогдсон, өндөр чанартай коксжих нүүрсний нөөц бүхий “Таван толгой” уурхай энэ суманд байдаг. Уул уурхайн томоохон бүтээн байгуулалт явагдаж байгаа суурин газар. Сүүлийн 4 жилд хүн амын тоо нь эрс өсч хамгийн олон хүн амтай сумын төвийн нэг болсон. Энержи ресурс, Таван толгой зэрэг Монголын томоохон компаниуд энэ суманд үйл ажиллагаа явуулж байна.
Аялал жуулчлал хөгжөөгүй боловч сумын төвийн зочид буудал, зоогийн газрууд хөл хөдөлгөөн ихтэй, өөрийн гэсэн байр суурьтай болсон. Модерн номадс, Бродвей зэрэг рестораны салбарууд байгуулагдсан байдаг. Цаашид уул уурхайд түшиглэсэн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх боломжтой.
Өмнөговь аймгийн тусгай хамгаалалттай газрууд
Өмнөговь аймгийн байгалийн үзэсгэлэнт газрууд

Баяжихын агуй
Дэлгэрэнгүй
Баянзаг
Дэлгэрэнгүй
Баянзагийн суурин
Дэлгэрэнгүй
Бүгийн цав
Дэлгэрэнгүй
Бүгийн цавын хоолой
Дэлгэрэнгүй
Галбын говь
Дэлгэрэнгүй
Гурван Зээрдийн агуй
Дэлгэрэнгүй
Дүнгэнээгийн ам
Дэлгэрэнгүй
Ловончомбын агуй
Дэлгэрэнгүй
Молцог элс
Дэлгэрэнгүй
Мухар Шивэртийн ам
Дэлгэрэнгүй
Ноён Богд уул
Дэлгэрэнгүй
Нэмэгт уул, Нэмэгтийн их хонгил
Дэлгэрэнгүй
Төгрөгийн ширээ
Дэлгэрэнгүй
Хонгорын элс
Дэлгэрэнгүй
Хэрмэн цав
ДэлгэрэнгүйӨмнөговь аймгийн түүх, соёлын дурсгалт газрууд
Аравжихын хадны зураг
Дэлгэрэнгүй
Галбын гурван хийд
ДэлгэрэнгүйДолоон уулын хадны зураг
Дэлгэрэнгүй
Дэмчогийн хийд
ДэлгэрэнгүйЗавсар уулын хадны зураг
ДэлгэрэнгүйОцон мааньтын чулуун зэвсгийн суурин
Дэлгэрэнгүй
Сангийн Далай хийд
ДэлгэрэнгүйСэврэйн хадны зураг
ДэлгэрэнгүйУртын голын хадны зураг
ДэлгэрэнгүйАялахад анхаарах зүйлс
Аялалд гарахаас өмнө цаг агаарын нөхцөл байдал, зам харгуй болон шатахуун түгээх станцын байршлыг урьдчилан судлахыг зөвлөж байна. Мөн орон нутгийн байгаль хамгаалагчидтай холбогдон тусгай хамгаалалттай газар нутгийн дэглэмтэй танилцаарай.
Хэрэгтэй үйлчилгээ
Эх сурвалж: © OpenStreetMap contributors (ODbL). Утас, байршил зэрэг нь шинэчлэгдээгүй байж болно.
Шатахуун түгээх станц (46)
Ачаалж байна…
Эмнэлэг (4)
Нэгдсэн эмнэлэг
Газрын зураг ↗Цагаан булаг 3 баг
Газрын зураг ↗Өрх1
Газрын зураг ↗
Цагдаа (2)
Тагнуулын ерөнхий газар
Газрын зураг ↗Цагдаагийн хэлтэс
Газрын зураг ↗
Банк, АТМ (12)
Голомт банк
Газрын зураг ↗Капитал банк
Газрын зураг ↗Төрийн банк
Газрын зураг ↗Төрийн банк
Газрын зураг ↗Төрийн бнк
Газрын зураг ↗Хаан банк
Газрын зураг ↗Хаан банк
Газрын зураг ↗Хаан банк
Газрын зураг ↗Хас банк
Газрын зураг ↗





.jpg)
.png)