

Ховд аймаг
- Талбай
- 76,060км²
- Хүн ам (2020)
- 89,712
- Аймгийн төв
- Ховд
- Улаанбаатараас
- 1,425км
- Сумын тоо
- 17
- Дундаж өндөршил
- 1,820м
Эх сурвалж: ҮСХ (2020 оны тооллого), Wikipedia, touristinfocenter.mn; дундаж өндөршил — Copernicus DEM-ээс тооцоолсон.
Танилцуулга
Хамгийн түрүүнд хаашаа очих вэ
Ховд аймаг нь Монгол Алтайн сүрлэг уулс, их нууруудын хотгор, Алтайн өвөр говийг дамнан оршдог олон угсаатны өвөрмөц соёл, түүх, байгалийн хосгүй баялаг бүхий баруун бүсийн гол тулгуур, хөгжлийн төв нутаг юм.
Ерөнхий мэдээлэл ба засаг захиргаа
Байгуулагдсан он: 1931 онд Чандмань уулын аймгийг өөрчлөн зохион байгуулах үед анх байгуулагдсан.
Газар нутгийн хэмжээ: 76.1 мянган км².
Аймгийн төв: Ховд хот (Жаргалант сум). Нийслэл Улаанбаатар хотоос 1,425 км зайд Буянт голын хөндийд оршдог бөгөөд баруун босоо болон хэвтээ тэнхлэгийн хатуу хучилттай авто замаар нийслэлтэй бүрэн холбогдсон. "Ховд" олон улсын нисэх буудал нь тийрэлтэт хөлөг онгоц хүлээн авах хүчин чадалтай, байнгын хуваарьт нислэгтэй.
Засаг захиргааны бүтэц: 17 сум (Жаргалант, Алтай, Булган, Буянт, Дарви, Дөргөн, Дуут, Зэрэг, Манхан, Мөнххайрхан, Мөст, Мянгад, Үенч, Ховд, Цэцэг, Чандмань, Эрдэнэбүрэн), 90 гаруй багтай.
Хил залгаа нутгууд: Баруун хойд талаараа Баян-Өлгий, хойд талаараа Увс, зүүн талаараа Завхан, Говь-Алтай аймгуудтай, өмнөд болон баруун урд талаараа БНХАУ (Шинжаан-Уйгарын ӨЗО)-тай хиллэдэг.
Хүн ам: 89,712 (2020 оны Хүн ам, орон сууцны улсын тооллого, ҮСХ)
Малын тоо толгой: 3,183,062 толгой (адуу 154,372, үхэр 206,894, тэмээ 35,796, хонь 1,148,225, ямаа 1,637,775; 2025 оны тооллогоор, ҮСХ)
Байгаль газар зүй ба экологийн баялаг
Гадаргын онцлог ба уул нурууд:
Нутаг дэвсгэрийн ихэнх хэсэг Монгол Алтайн нурууны өндөр уулсын системд багтана. Мөнх цаст Мөнххайрхан (4,204 м), Цамбагарав (4,195 м), Баатархайрхан, Мянган угалзат, Хөхсэрхийн нуруу зэрэг сүрлэг хайрхнуудтай.
Аймгийн урд болон зүүн урд хэсэг нь Захуй, Зарман, Бор цонжийн говь зэрэг Алтайн өвөр говийн бүсэд шилждэг.
Усны сүлжээ ба дархан цаазат газрууд:
Гол мөрөн, нуурууд: Ховд, Буянт, Булган, Үенч, Бодонч, Чонохарайх, Цэнхэрийн голууд урсаж, Их нууруудын хотгорын цэнгэг болон эрдэст нуурууд болох Хар-Ус нуур (Монголын хоёр дахь том цэнгэг нуур), Хар нуур, Дөргөн нуурууд тогтнон байдаг.
Экосистем ба ховор амьтад: Булган голын сав газрын монгол минж, Хөхсэрхийн нурууны аргаль, янгир, цоохор ирвэс, говийн бүсийн хавтгай, хулан, бөхөн зэрэг нэн ховордсон амьтдыг хамгаалсан улсын тусгай хамгаалалттай газрууд олонтой.
Эдийн засаг, үйлдвэрлэл ба дэд бүтэц
Хөдөө аж ахуй ба тариалан:
Буянт гол болон Ховд голын сав газар, Булган суманд газар тариалан өндөр хөгжсөн.
"Ховдын тарвас" нь үндэсний брэнд, газар зүйн заалттай бүтээгдэхүүн бөгөөд амтат гуа, хүнсний ногоо, жимс жимсгэнэ, тэжээлийн тариалалтаараа баруун бүсэд тэргүүлдэг.
Уул уурхай, эрчим хүч:
Хөшөөтийн коксжих нүүрсний уурхай (Цэцэг, Дарви сумын зааг) тогтвортой ажиллаж, коксжих нүүрс экспортолж байна.
Дөргөний усан цахилгаан станц (12 МВт) баруун бүсийн эрчим хүчний найдвартай ажиллагааг дэмждэг. Мөн Эрдэнэбүрэн сумын нутаг дахь Ховд голыг түшиглэсэн 90 МВт-ын Эрдэнэбүрэнгийн УЦС-ын төсөл баруун бүсийн эрчим хүчний хараат бус байдлыг хангах стратегийн гол бүтээн байгуулалт болж байна.
Олон улсын худалдаа ба боомтууд:
Ярант боомт: Булган сумын нутагт орших, БНХАУ-ын Шинжаантай холбогддог олон улсын байнгын ажиллагаатай авто замын боомт бөгөөд уул уурхайн экспорт, баруун бүсийн импортын гол гарц юм.
Байтаг боомт: Улирлын горимтой ажилладаг хилийн боомт.
Түүх, соёлын өв ба Ховд хот
Ховд хотын түүх (Сангийн хэрэм): 1762 онд Манжийн засаг захиргаа Ховд голын хөвөөнөөс Буянт голын эрэг рүү шилжүүлэн байгуулсан, 260 гаруй жилийн түүхтэй суурин. Манжийн амбан сууж асан "Сангийн хэрэм"-ийн туурь хотын төвд байдаг.
Ногоон хот: Буянт голын усалгаатай шугуй, хотын төвийн 200 гаруй жилийн настай таримал улиаснууд нь Ховд хотыг Монгол орны хамгийн ногоон, байгалийн ой бүхий өвөрмөц хотуудын нэг болгодог.
Хөөмий, бий биелгээний өлгий: ЮНЕСКО-гийн Соёлын биет бус өвд бүртгэгдсэн монгол хөөмий, цуур, товшуур, олон ястны бий биелгээний уугуул голомт нутаг (Чандмань, Мөнххайрхан, Манхан сумд).
Аймгийн 9 гайхамшиг
Цэнхэрийн агуй (Хойд Цэнхэрийн агуй): Манхан сумын нутагт орших, 40,000 орчим жилийн өмнөх хуучин чулуун зэвсгийн үеийн улаан зосон хадны зургууд бүхий дэлхийн соёлын үнэт дурсгал.
Мөнххайрхан уул: Д.т.д 4,204 метр өндөр, мөнх цас, мөсөн голуудаар хучигдсан Монгол Алтайн сүрлэг ноён оргилуудын нэг.
Хар-Ус нуур: Дэлхийн ус намгархаг газрын конвенцид (Рамсар) бүртгэгдсэн, олон зуун зүйлийн ховор нүүдлийн шувууд цугладаг үзэсгэлэнт их нуур.
Цамбагарав уул: Эрдэнэбүрэн, Ховд сумдыг дамнасан төрийн тахилгат, мөнх цаст байгалийн цогцолборт уул.
Алтанхөхий уул: Мянгад сумын нутагт орших төрийн тахилгат, эртний домог түүхт үзэсгэлэнт хайрхан.
Баянзүрхийн буган хөшөө: Мөст сумын нутагт орших, Хүрлийн үеийн урлаг, шүтлэгийг илтгэсэн уран сийлбэрт буган чулуун хөшөөнүүд.
Ишгэн толгойн хадны зураг: Манхан сумын төвийн ойролцоо орших чулуун зэвсгийн үеийн ан амьтдын өвөрмөц сийлбэр бүхий хад.
Ямаан усны хадны сүг зураг: Эртний хүмүүсийн амьдрал, ахуйг харуулсан баялаг дүрслэлтэй археологийн дурсгал.
Харуул овоо: Чандмань сумын нутагт орших, эрт үед харуул манаа тавьж ашиглаж байсан түүхэн том чулуун байгууламж.
Холбоо барих мэдээлэл
Холбоо барих: khovd.gov.mn (аймгийн албан ёсны цахим хуудас)
Ховд аймгийн сумд
- Алтай сумДэлгэрэнгүй →
- Булган сумДэлгэрэнгүй →
- Буянт сумДэлгэрэнгүй →
- Дарви сумДэлгэрэнгүй →
- Дөргөн сумДэлгэрэнгүй →
- Дуут сумДэлгэрэнгүй →
- Жаргалант сумДэлгэрэнгүй →
- Зэрэг сумДэлгэрэнгүй →
- Манхан сумДэлгэрэнгүй →
- Мөнххайрхан сумДэлгэрэнгүй →
- Мянгад сумДэлгэрэнгүй →
- Үенч сумДэлгэрэнгүй →
- Цэцэг сумДэлгэрэнгүй →
- Чандмань сумДэлгэрэнгүй →
- Эрдэнэбүрэн сумДэлгэрэнгүй →
Мөст сум
Мөст сум бол Ховд аймгийн баруун өмнөд хэсэгт орших өндөр уулархаг сум юм. Сумын төв нь өндөр уулын болон баруун сумдын төв хэсэгт байрладаг тул дэд бүтэц хөгжих боломжтой байршилтай.
Мөст сум хэрхэн үүссэн бэ?
Энэ нутаг өмнө нь Мань гүний хошуунд харьяалагддаг байв. Мөст сум 1941 онд байгуулагдсан.
Хүн ам, багууд
Мал аж ахуйн 4, сумын төвийн 1 баг бий. Нийт 811 өрхөд 3165 хүн амьдардаг. Ховд аймгийн 17 сумаас хүн амын тоогоор эхний 5-д ордог.
Мөст сум хаана байрладаг вэ?
Улаанбаатар хотоос 1325 км, аймгийн төвөөс 200 км зайтай. Алтай, Үенч, Мөнххайрхан, Зэрэг, Дарви, Цэцэг сумтай хиллэдэг.
Газар зүй ямар вэ?
Сумын нутаг далайн түвшнээс дээш 1500–3000 метрт оршдог. Өндөр, уулархаг, хуурай сэрүүн уур амьсгалтай. Газар хөдлөлийн эрчим 7 балл.
Уур амьсгал
Зун нь хуурай, сэрүүн, өвөл нь хахир.
нэгдүгээр сарын дундаж температур −25 хэм;
долдугаар сарын дундаж температур +17.1 хэм;
жилийн дундаж салхины хурд 1.8 м/с;
жилийн хур тунадас 78.8 мм.

Ховд сум
Ховд сум бол Ховд аймгийн Монгол Алтайн нуруунд орших сум юм. Аймгийн төвөөс ердөө 30 км зайтай бөгөөд өндөр уул, гүвээ толгодтой уулархаг нутагт мал аж ахуй, газар тариаланг хослон эрхэлдэг.
Ховд сум хэрхэн үүссэн бэ?
Сум 1946 онд Баян-Өлгий аймгийн харьяанд байгуулагдсан. 1955 онд Ховд аймагт шилжиж, Ховд аймгийн Ховд сум болжээ.
Хүн ам, багууд
Баянбулаг, Цагаан бургас, Дунд ус, Баруун салаа, Улаан бураа гэсэн таван багтай. Нийт 701 өрхөд 3107 хүн амьдардаг. Ховд аймгийн 17 сумаас хүн амын тоогоор 8-д, нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр 13-т ордог.

Ховд сум хаана байрладаг вэ?
Улаанбаатар хотоос 1500 км, аймгийн төвөөс 30 км зайтай. Баруун талаараа Баян-Өлгий аймаг, хойд талаараа Эрдэнэбүрэн, өмнөд талаараа Буянт, зүүн талаараа Мянгад сумтай хиллэдэг.
Газар зүй ямар вэ?
Сумын нутаг далайн түвшнээс дээш 1500–4099 метрт оршдог. Физик газар зүйн хувьд Алтайн уулархаг их мужийн Монгол Алтайн нурууны мужид хамаардаг. Өндөр уул, гүвээ толгод бүхий уулархаг тал нь мал аж ахуй, газар тариаланг хослон эрхлэхэд тохиромжтой.
Уур амьсгал
Зун нь хуурайвтар, сэрүүн, өвөл нь хахир хүйтэн. Нэгдүгээр сарын дундаж температур −30 хэм. Жилийн дундаж салхины хурд 5–10 м/с, жилийн хур тунадас 100–120 мм.



Ховд аймгийн тусгай хамгаалалттай газрууд
Ховд аймгийн байгалийн үзэсгэлэнт газрууд
Ховд аймгийн түүх, соёлын дурсгалт газрууд

Алтанхөхий
Дэлгэрэнгүй
Баянзүрхийн буган хөшөө
ДэлгэрэнгүйДээд улаан говийн амны буган хөшөө
Дэлгэрэнгүй
Ишгэн толгойн хадны зураг
Дэлгэрэнгүй
Харуул овоо
ДэлгэрэнгүйХовд хот орчмын хадны зураг
ДэлгэрэнгүйХонгиогийн голын хадны зураг
ДэлгэрэнгүйХөшөөтийн хадны зураг
ДэлгэрэнгүйЦамбагаравын хадны зураг
ДэлгэрэнгүйЧандмань уулын Хар үзүүр хадны зураг
ДэлгэрэнгүйХовд аймгийн хотын дурсгалт газрууд
Музей, театр, соёлын төв
Аялахад анхаарах зүйлс
Аялалд гарахаас өмнө цаг агаарын нөхцөл байдал, зам харгуй болон шатахуун түгээх станцын байршлыг урьдчилан судлахыг зөвлөж байна. Мөн орон нутгийн байгаль хамгаалагчидтай холбогдон тусгай хамгаалалттай газар нутгийн дэглэмтэй танилцаарай.
Хэрэгтэй үйлчилгээ
Эх сурвалж: © OpenStreetMap contributors (ODbL). Утас, байршил зэрэг нь шинэчлэгдээгүй байж болно.
Шатахуун түгээх станц (52)
Ачаалж байна…
Эмнэлэг (8)
Жаргалант-Удам эмнэлэг
Газрын зураг ↗Ивээл эмнэлэг
Газрын зураг ↗Н. Баасанжавын нэрэмжит Бүсийн оношилгоо эмчилгээний төв
Ховд аймаг Жаргалант сум Цамбагарав баг
Газрын зураг ↗Нэгдсэн эмнэлэг
Газрын зураг ↗
Эмийн сан (3)
Монос
Газрын зураг ↗
Цагдаа (1)
Police
Газрын зураг ↗
Банк, АТМ (16)
Ачаалж байна…










