Бугат сум
Баян-Өлгий аймаг
Танилцуулга
Бугат сум нь Монгол Алтайн нурууны салбар уулсын дунд, аймгийн төв Өлгий хоттой хаяа залган оршдог. Өлгий хотыг мах, сүү, хүнсний ногоогоор хангах зорилгоор байгуулагдсан, дэд бүтэц, зах зээлийн холбоос сайтай түшиц сум юм.
1. Түүхэн тойм, засаг захиргаа
Байгуулагдсан он: 1959 онд хуучин Жаргалант-Сагсай сумыг хуваахад "Жаргалын зам" нэгдэл нэртэйгээр байгуулагдаж, улмаар Бугат сум болон өргөжсөн.
Зорилго: Аймгийн төв Өлгий хотын хүн амыг мах, махан бүтээгдэхүүн, сүү, цагаан идээ, төмс хүнсний ногоогоор хангах үндсэн чиг үүрэгтэйгээр үүссэн түүхтэй.
Засаг захиргааны нэгж: Хатуу, Улаантолгой, Сумын төв, Бугат гэсэн 4 багтай.
Хүн ам: 4,201 хүн (2025 оны байдлаар, ҮСХ)
2. Газарзүйн байршил, байгалийн нөхцөл
Байршил: Баян-Өлгий аймгийн төв хэсэгт оршдог.
Аймгийн төв Өлгий хотоос ердөө 5 км;
Нийслэл Улаанбаатар хотоос 1,617 км зайд байрладаг.
Хил залгаа сумд: Өөрийн аймгийн Ногооннуур, Алтанцөгц, Толбо, Сагсай, Улаанхус сумдтай хиллэдэг.
Газар нутгийн хэмжээ: Нийт 204,910 – 215,002 га (2,049 – 2,150 км²).
Өндөржилт, гадарга: Далайн түвшнээс дээш 2,300–3,700 метр өндөрт оршино. Нутаг дэвсгэр нь Алтайн уулархаг мужид хамаарах ба уул, гүвээ толгод бүхий өндөрлөг тал хээр, голын хөндий хосолсон тогтоцтой. Газар хөдлөлийн эрчим 7 балл.
3. Цаг уурын төлөв
Уур амьсгал: Эх газрын эрс тэс, уулын сэрүүн хуурай уур амьсгалтай.
Өвөл: Хахир хүйтэн, 1 дүгээр сарын дундаж температур -25°C...-30°C.
Зун: Сэрүүн бөгөөд хуурай, хур тунадас бага ордог.
Тунадас, салхи: Жилийн хур тунадасны нийлбэр 81.3 мм, жилийн дундаж салхины хурд 4–9 м/с.
4. Хөдөө аж ахуй, дэд бүтэц
Мал аж ахуй: Бэлчээрийн болон хотын захын хагас эрчимжсэн мал аж ахуй хөгжсөн. Хонь, ямаа, адуу, үхэр, сарлаг өсгөн үржүүлдэг.
Газар тариалан: Ховд голын сав болон уулын голуудын усалгаатай талбайд төмс, хүнсний ногоо, ногоон тэжээл тариалж Өлгий хотын хэрэгцээнд нийлүүлдэг.
Дэд бүтэц:
Аймгийн төвтэй засмал замаар шууд холбогдсон тул худалдаа үйлчилгээ, тээврийн өндөр давуу талтай.
Төвийн цахилгаан эрчим хүчний найдвартай систем болон үүрэн холбооны 4G өндөр хурдны сүлжээнд бүрэн холбогдсон.
Сумын төвд ерөнхий боловсролын сургууль, хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, соёлын байгууллагууд үйл ажиллагаа явуулж байна.

