Алтанцөгц сум

Алтанцөгц сум нь Алтайн өндөр уулсын бүс, Ховд голын сав дагуу оршдог, газар тариалан болон мал аж ахуй хосолсон, байгалийн нөөц, эрчим хүчний дэд бүтцийн чухал зангилаа сум юм.

1. Түүхэн тойм, засаг захиргаа

• Байгуулагдсан он: 1925 онд анх байгуулагдсан. Хуучнаар Чандмань уул аймгийн Мээрэнгийн хошуунд харьяалагдаж байв.

• Засаг захиргааны нэгж: Хаш, Баянбулаг, Улаанхаргана, Цагаантүнгэ гэсэн 4 багтай. Сумын төв нь Цагаантүнгэ.

• Хүн ам, өрх: Нийт 750 орчим өрхийн 2,800 гаруй хүн ам оршин суудаг. Хүн амын тоогоор аймгийн 13 сумаас 10 дугаарт, газар нутгийн хэмжээгээр 12 дугаарт ордог бөгөөд нутаг дэвсгэрийн онцлогоос шалтгаалан хүн амын нягтрал харьцангуй багад тооцогддог.

2. Газарзүйн байршил, байгалийн нөхцөл

• Байршил: Аймгийн төв Өлгий хотоос зүүн тийш 45 км, нийслэл Улаанбаатар хотоос 1,580 км зайд байрладаг.

• Хил залгаа нутаг: Өөрийн аймгийн Ногооннуур, Баяннуур, Толбо, Бугат сумдтай, мөн зүүн өмнө талаараа Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумтай хиллэдэг.

• Газар нутгийн талбай: Нийт 1,786.1 км² (178,610 га).

• Гадаргын онцлог: Далайн түвшнээс дээш 1,415–4,208 метрийн өндөрт оршино. Монгол Алтайн өндөр уулсын мужид хамаардаг тул цаст өндөр оргилууд, уулын хавцал хөндий, голын хөндийн хосолмол тогтоцтой.

• Ус зүй: Сумын нутгаар баруун бүсийн гол судас болох Ховд гол урсан өнгөрдөг бөгөөд Олон нуурын гол горхи, булаг шандуудаар баялаг.

3. Хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэл

• Мал аж ахуй: Сумын эдийн засгийн суурь салбар бөгөөд 60,000–80,000 орчим толгой мал тоологддог.

  • Сүргийн бүтцэд ямаа, хонь зонхилох байр эзлэхээс гадна үхэр, адуу, тэмээн сүрэг жигд өсдөг.

  • Малын үүлдэр угсааг сайжруулахад анхаарч, нийт малын 20 гаруй хувийг нутгийн шилмэл омгийн болон сайжруулсан үүлдрийн мал бүрдүүлж байна.

• Газар тариалан: Ховд голын сав дагуух үржил шимт хөрсөнд төмс, хүнсний ногоо тариалалт өндөр хөгжсөн.

  • Жилд дунджаар 60–70 га талбайд төмс, 40 гаруй га-д хүнсний ногоо тариалж, аймаг болон бүсийн хэрэгцээнд нийлүүлдэг.

• Брэнд бүтээгдэхүүн:

  • Уламжлалт аргаар исгэсэн “Тэмээний хоормог”

  • Сүүлийн жилүүдэд тариалалт нь эрчимтэй нэмэгдэж буй витаминаар баялаг “Нутгийн чацаргана”

4. Дэд бүтэц, нийгмийн үйлчилгээ

• Эрчим хүч: Сумын нутаг дэвсгэрт Баруун бүсийн эрчим хүчний сүлжээний 110 кВ-ын чухал дэд станц байрладаг. Энэхүү зангилаа нь сумыг цахилгаанаар хангахаас гадна Увс аймгийн Ховд сум, Дулаан харын уурхай, цаашлаад Асгатын мөнгөний орд газрыг цахилгаан эрчим хүчээр хангах стратегийн үүрэг гүйцэтгэдэг.

• Зам тээвэр: Аймгийн төв Өлгий хоттой 45 км сайжруулсан шороон замаар, мөн Баяннуур сум (80 км), Увс аймгийн Ховд сумтай (220 км) авто замаар холбогдсон транзит байршилтай.

• Ус, дулаан хангамж: Сумын төвийн хэрэгцээг гүний 5 худаг болон Ховд голын эх үүсвэрээр хангадаг. Нийгмийн барилга байгууламжууд нь төвлөрсөн болон хэсэгчилсэн бага оврын уурын зуухуудаар халдаг.

• Нийгмийн хүрээ: Бүрэн дунд сургууль, хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, Соёлын төв хэвийн ажиллаж, төрийн болон нийгмийн үйлчилгээг иргэдэд хүргэж байна. Үүрэн холбооны үндсэн операторуудын сүлжээ нэвтэрсэн.