
Орхоны хөндийн соёлын дурсгал
Өвөрхангай, Архангай · 2004 он
Орхоны хөндий нь археологи, түүх соёлын олдвороор нэн баялаг нутаг юм. Энд VIII–IX зууны Уйгарын нийслэл Хар балгас, Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорум хот, Төвхөн хийд зэрэг дурсгалт газрууд Орхон голыг даган оршдог.

Орхоны хөндий: товч мэдээлэл
Байршил: Өвөрхангай, Архангай аймаг, Орхон голын хөндий.
Гол дурсгал: Хар балгас, Хархорумын туурь, Эрдэнэзуу хийд, Төвхөн хийд.
Статус: ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн.
Хамгаалалтын захиргаа: 2006 онд байгуулж, Хархорин суманд байршуулсан.
Хамгийн өндөр уул: Хутаг уул, 2377 м.
Хөхтөн амьтан: 48 зүйл.
Орхоны хөндийг яагаад дэлхийн өвд бүртгэсэн бэ?
Орхоны хөндий олон зуун жилийн турш Азийн соёлын томоохон хэсгийн цөм болж, Төв Азийн нүүдлийн соёл иргэншилд их хувь нэмэр оруулсан. Үүнийг үнэлж ЮНЕСКО Эрдэнэзуу хийд, Хархорумын туурь, Төвхөн хийд зэрэг Орхоны хөндийн дурсгалыг дэлхийн өвд бүртгэсэн бөгөөд хөндий улсын тусгай хамгаалалтад орсон.
Хамгаалалтын захиргаа юу хариуцдаг вэ?
Байгаль орчны сайдын тушаалаар 2006 онд Орхоны хөндийн хамгаалалтын захиргааг байгуулж, Хархорин суманд байршуулсан. Захиргааны зорилго нь:
дэлхийн өвд бүртгэгдсэн хөндийн байгаль орчныг онгон төрхөөр нь хамгаалах;
бүс нутгийн эдийн засгийн үйл ажиллагааг зохицуулах;
газарзүйн онцлогт тохирсон шинэ дэд бүтэц хөгжүүлэх.
Захиргаа Орхоны хөндий орчмын нутаг, Хангайн нурууны зүүн хойд төгсгөлийг хамардаг.
Орхоны хөндий ямар байгальтай вэ?
Гадаргын хувьд Орхон-Сэлэнгийн сав газрын бэсрэг уулс, Орхон голын өргөн хөндий гэсэн хоёр хэсгээс тогтоно. Бэсрэг уулс, намхавтар гүвээ, жижиг толгод, Орхон гол ба түүний цутгалууд, уулс хоорондын ам, хоолой, хөндий, тэгш тал зонхилдог.
Уулс. Хутаг уул (2377 м), Өндөр овоот (2312 м), Шивээт улаан (2227 м), Их бэрх (1863 м), Их арцат (1646 м).
Байгалийн бүс. Өндөр уулын тайгархаг ой, уулын ойт хээр, голын хөндийн нуга, хуурай хээр хосолдог.
Ургамал. Жинхэнэ хээр, Сибирийн тайгын бүсийн завсрын бүсэд хамаарна. Орхон голын эрэг дагуух хад асгатай огцом хажууд сөөг, сөөгөнцөр ургадаг.
Ямар амьтан бий вэ?
Орхоны хөндийд 48 зүйл хөхтөн амьтан бий. Үүнээс агнуурын ач холбогдолтой нь 17 зүйл.
Ховор амьтан. Дагуурын зараа, шилүүс, зэрлэг гахай, халиун буга, баданга хүдэр.
Жижиг хөхтөн. Сахалт, ойн, уссаг багваахай зэрэг гар далавчтан, жижиг соотгой, буурал самаахай, умрын сарсаахай.
Хар балгас ямар хот байсан бэ?
Уйгарын нийслэл Хар балгасын туурь Архангай аймгийн Хотонт сумын нутагт байдаг. 761 онд Уйгарын хаан Пейло ордон барьж эхэлснээр хот үүсчээ.
Ач холбогдол. Уйгарын засаг захиргаа, худалдаа, эдийн засаг, соёлын төв, Ази, Европыг холбосон гүүр байв.
Хэмжээ. Хот 5×10 км газар эзэлж байсан. Хааны ордны суурь 412×491 м.
Бүтэц. Сүм хийд, иргэдийн хороолол, гар урчууд, худалдаачдын хороо гудамжтай байжээ.
Хамгаалалт. Ихэнх нүүдэлчид хотоо цамхаг, хэрмээр бэхэлдэггүй байсан бол Хар балгасыг цамхаг, бэхэлсэн хэрмээр тойруулжээ. Судлаачид үүнийг цэргийн өндөр ач холбогдолтой газар байсны шинж гэж үздэг.
Түгээмэл асуулт
Орхоны хөндийд ямар дурсгал бий вэ?
Уйгарын нийслэл Хар балгас, Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорумын туурь, Эрдэнэзуу хийд, Төвхөн хийд зэрэг.
Хар балгасыг хэзээ байгуулсан бэ?
761 онд Уйгарын хаан Пейло ордон барьж эхэлснээр хот үүссэн.
Орхоны хөндийн хамгаалалтын захиргаа хаана байдаг вэ?
2006 онд байгуулагдсан бөгөөд Өвөрхангай аймгийн Хархорин суманд байрладаг.
Товч мэдээлэл
- Ангилал
- Байгалийн цогцолборт газар
- Харьяалах аймаг
- Өвөрхангай аймаг



