Дуут нуур
Байгалийн үзэсгэлэнт газар · Завхан аймаг
Дуут нуур нь Завхан аймгийн Отгон сумын нутагт байдаг, дуунд мөнхөрсөн домогтой нуур юм. Нуурын савдаг, дуулах дуртай нэгэн залуу, тэдний хоорондын харилцааны тухай домог үеэс үед уламжлагдаж, хожим «Дуут нуур» хэмээх алдартай дууны үндэс болжээ.
Дуут нуур: товч мэдээлэл
Байршил: Завхан аймаг, Отгон сум.
Алдартай нь: нуурын савдгийн тухай домог.
Дуу: «Дуут нуур». Д.Цэвээнравдан, Н.Лутбаяр нар зохиож, МУГЖ С.Батсүх дуулсан.
Дуут нуурын домог хэрхэн эхэлдэг вэ?
Эрт урьд цагт Дуут нуурын хөвөөнд тоглож өссөн нэгэн хөөрхөн, эгдүүтэй хүү байжээ. Нэгэн удаа нуурын савдаг хүмүүст үзэгджээ. Бүгд айж зугтахад тэр хүү харин сонирхож, савдгийг харах гэж нуур руу орсноор живж үхэх шахжээ. Өөрөөсөө айгаагүй бяцхан хүүг харсан савдаг түүнийг эрэг дээр гаргаж амийг нь аварчээ. Түүнээс хойш хүү нуур руу байнга ирж тоглодог болж, савдаг өдөр бүр түүнийг нууцаар ажиглан, ихэд дасжээ. Хүү эр болж өсөхөд өв тэгш бие, сайхан царай, исгэрэн дуулах сайхан хоолой нь нутгийнхны сэтгэлийг баясгадаг болов. Савдаг ч хүүг улам ихээр хайрлах болсон ч хүнд харагдах аргагүйдээ шаналж, орой бүр нуурын усыг цалгиулан уйлдаг байжээ.
Залуу цэрэгт явахад юу болсон бэ?
Нэгэн өдөр залуу цэргийн алба хаахаар нутгаа орхив. Удалгүй нуурын эргэн тойронд савдаг үзэгдлээ гэх яриа гарч, нутгийнхан яагаад тэр догшин амьтан гарч ирэх болсныг ойлгохгүй түгшжээ. Үнэндээ уур хилэн ихтэй савдаг ирэхээ больсон хүүг хайж нуурнаасаа гардаг болсон байв. Цэргийн алба дууссан ч залуу удаан ирсэнгүй. Савдаг ч үзэгдэхээ больж, нутгийнхны цуурхал хоосон яриа болон мартагджээ.
Хуримын найран дээр юу тохиолдсон бэ?
Нэгэн өдөр савдгийн чихэнд нижгэр найрын дуу хүрчээ. Хавь ойрд ийм их баяр наадам сонсож байгаагүй савдаг сонирхон очиж, холоос ажиглатал удаан хүлээсэн залуу нь үзэсгэлэнт бүсгүйтэй хурим хийж, танил сайхан хоолойгоороо хайртдаа чин сэтгэлээсээ дуулж байжээ. Савдаг тэвчиж чадсангүй. Найран дээр харайн очиж, газар чичиртэл хашгираад, нулимстай нүдээрээ залуу руу харсаар нуур руугаа буцжээ. Айсан хүмүүс хөшиж, гэртээ ч харьж чадалгүй бөөгнөрөн хонов. Түүнээс хойш нуур руу хэн ч очдоггүй болж, ус уухаар явсан мал эргэж ирдэггүй болжээ. Нутгийнхан нуурыг хориотой газар гэж зүг буруулсаар найман жил өнгөрчээ.
Савдаг хүүг хэрхэн булааж авсан бэ?
Хуримласан хосууд аавыгаа бүх зүйлээр дууриасан, цовоо сэргэлэн, хөдөлгөөнтэй нэгэн хүүтэй болжээ. Нэгэн өдөр тэр хүү очиж болохгүй гэж хориглосон нуур руу нууцаар явжээ. Эцэг эх нь мэдээд айж сандран араас нь давхиж ирэхэд нуурын эргээр үхсэн малын хүүр хөвж, эхүүн үнэр ханхалсан аймшигтай байдалтай байлаа. Эх нь хүүгийнхээ нэрийг дуудан уйлахад нуурын гүнээс тэдний зовлонд баясан инээх чанга дуу гарчээ. Хосууд айн сандарч байх зуур адуу мал нь ч булиган оджээ. Залуу савдгаас «миний хүүг өгчих» гэж уйлан гуйжээ. Нуурын гүнээс «Хурим найран дээрээ гэргийгээ харж чин сэтгэлээсээ дуулж байсан шигээ одоо намайг чин сэтгэлээсээ тайтгаруулж дуул» гэсэн дуу гарчээ. Залуу уяран дуулж, савдгийг аргаджээ. Дууг сонсож уярсан савдаг «Өдөр бүр ирж надад дуулж өгч, харагдаж бай. Тэгвэл хүүг чинь өгье» гэжээ. Залуу хэлсэн бүхнийг нь биелүүлнэ гэж сөгдөн тангараг өргөхөд савдаг хүүг нь буцааж өгчээ.
Савдгийн уур хилэн хэрхэн намжсан бэ?
Гурвуулаа баярлан гэртээ харьмагц бэлтгэж, нутгаасаа нүүжээ. Амласан ёсоор залуу ирэх ёстой гэж савдаг долоо хоног хүлээжээ. Тэвчээр нь барагдаж, хилэгнэн айл руу очтол хэн ч үлдээгүй, бүгд нүүсэн байв. Тэр цагаас хойш нуурын ойролцоо нүүж ирсэн айлын хүүхдүүд тогтохгүй, эсвэл ор сураггүй алга болдог болжээ. Хүүхдээ хайсан хүмүүс олширч, шөнөжин уйлалдах дуу сонсогддог байв. Хэдэн хоногт нэг удаа хүүхдийнх нь уйлах дуу яг дэргэдээс сонсогддог тул эцэг эхчүүд хэзээ нэгэн цагт хүүхэдтэйгээ уулзана гэсэн найдвараар нуураас холдож чаддаггүй байжээ. Энэ тухай алс холын нэгэн хүн сонсоод зорин ирж, болсон явдлыг асуугаад нуур руу явжээ. Сониуч хүмүүс араас нь очиж хартал тэр хүн нуурын эрэг дээр зургаан хоног тасралтгүй дуулж суужээ. Их сайхан дуулдаг ч яагаад ингэж суугааг хэн ч ойлгосонгүй. Гэтэл долоо дахь өдрөөс эхлэн алга болсон хүүхдүүд нэг нэгээрээ, яг алга болсон хэвээрээ хаанаас ч юм гарч иржээ. Хүмүүс баярлан хөөрч, юу болсныг асуун шалгаасаар дуулж суусан хүнээ мартжээ. Түүнээс хойш савдаг харсан гэх яриа дахин гараагүй гэдэг.
«Дуут нуур» дуу хэрхэн үүссэн бэ?
Энэ домгоос «Дуут нуур» дуу үүссэн гэдэг. Дууг Д.Цэвээнравдан, Н.Лутбаяр нар зохиож, Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин С.Батсүх дуулжээ. Дуунд нуурыг хүмүүс дуулдаг гэлцдэг, дуундаа уяраад уйлдаг гэлцдэг тухай, буга, нүцгэн уулс, нүдэн нуурын дүрслэлээр домгийн гуниг, хүүхэд уйлах дууг сонсоод сэтгэл үймрэх мэдрэмжийг илэрхийлдэг. Домог дуунд шингэснээр Дуут нуурын нэр олон түмэнд улам алдаршжээ.
Түгээмэл асуулт
Дуут нуур хаана байдаг вэ?
Завхан аймгийн Отгон сумын нутагт байдаг.
Дуут нуур яагаад ийм нэртэй вэ?
Нуурын савдаг дуунд уярдаг, дуугаар л уур хилэн нь намждаг гэсэн домгоос «дуут» хэмээх нэр, алдар нь гаралтай гэж үздэг.
«Дуут нуур» дууг хэн зохиосон бэ?
Д.Цэвээнравдан, Н.Лутбаяр нар зохиож, МУГЖ С.Батсүх дуулсан.
Товч мэдээлэл
- Ангилал
- Байгалийн үзэсгэлэнт газар
- Харьяалах аймаг
- Завхан аймаг
- Сум, дүүрэг
- Отгон сум



