Travel Hub Mongolia
Эрдэнэ сум

Эрдэнэ сум

Дорноговь аймаг

Зураг: touristinfocenter.mn

Танилцуулга

Эрдэнэ сум нь Монгол орны говь хээрийн бүсэд, Монгол Улсын босоо тэнхлэгийн олон улсын төмөр зам (УБТЗ) болон АН-3 олон улсын авто замын гол коридор дагуу оршдог. Байгалийн ховор эрдэс баялаг, түүх, шашин, соёлын хосгүй дурсгалт газрууд (дэлхийн энергийн төв Хамрын хийд гэх мэт) болон бэлчээрийн мал аж ахуй хосолсон Дорноговь аймгийн ууган сумдын нэг юм.

1. Түүхэн тойм, засаг захиргаа

  • Язгуурын угшил: Манж Чин улс болон Богд хаант Монгол Улсын үед Түшээт хан аймгийн Ёст бэйсийн хошуу (хуучнаар Цогтой гүний хошуу)-нд харьяалагдаж байжээ.

  • Сум байгуулагдсан нь:

    • 1924 оны эхээр Ёст бэйсийн хошууг өөрчлөн Сүүж уулын хошуу болгон байгуулсан.

    • Улмаар Ардын Их Хурлын 1924 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдрийн 39 дүгээр тогтоолоор тус хошууг татан буулгаж, Сүүж сум болгон Их Дулаан-I уулын хошуунд харьяалуулсан түүхтэй. Хожим нь нутгийн баялаг, түүхэн шүтээнийг бэлгэдэн Эрдэнэ сум хэмээн нэрийджээ.

  • Засаг захиргааны нэгж: Тус сум нь засаг захиргааны 5 багт хуваагддаг.

  • Сумын төв: Улаан-Уул суурин (төмөр замын өртөөтэй).

  • Хүн ам, хүн ам зүйн бүтэц:

    • Сумын хэмжээнд 2,500–2,700 орчим суурин хүн ам амьдардаг.

    • Хүйсийн бүтцээр: 52.5 хувийг эрэгтэйчүүд, 47.5 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлнэ.

    • Насны бүтцээр: Хүүхэд, залуучууд 35.1 хувь, ахмад настан 6.8 хувийг тус тус бүрдүүлдэг идэвхтэй бүтэцтэй.

2. Газарзүйн байршил, байгалийн нөхцөл

  • Байршил: Дорноговь аймгийн зүүн өмнөд хэсэгт оршдог.

    • Аймгийн төв Сайншанд хотоос урагш 60 орчим км;

    • Нийслэл Улаанбаатар хотоос 520 орчим км зайд оршино.

  • Хил залгаа сумд: Өөрийн аймгийн Сайншанд, Өргөн, Улаанбадрах, Замын-Үүд сумд болон БНХАУ-тай хил залгадаг.

  • Өндөржилт, гадаргын тогтоц:

    • Далайн түвшнээс дээш дунджаар 966 метр өндөрт оршино.

    • Говь хээрийн бүсэд хамаарах ба ухаа гүвээ, намхан толгод, цэлийсэн уудам тал хөндий зонхилсон тул бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэхэд нэн тохиромжтой.

3. Цаг уурын төлөв

  • Уур амьсгал: Эх газрын эрс тэс, говь хээрийн хуурайдуу, дулаавтар уур амьсгалтай.

  • Температур:

    • Зун нь аагим халуун болдог бөгөөд агаарын үнэмлэхүй их температур +33.6°C давдаг.

    • Өвөл нь хүйтэн, цас багатай.

  • Тунадас, салхи: Агаарын чийгшил бага, жилийн хур тунадас харьцангуй бага унадаг. Хавар, намрын улиралд салхи, шороон шуурга элбэг тохиолддог.

4. Биологийн олон янз байдал, байгалийн баялаг

  • Бэлчээрийн ургамал: Говийн нөхцөлд зохицсон малд нэн шим тэжээлтэй таана, хөмүүл, хялгана, хазаар өвс, бударгана, шаваг, агь өвс зонхилдог. Түүнчлэн говийн үнэт модлог ургамал болох заган ой, хайлаас мод элбэг ургадаг.

  • Амьтны аймаг:

    • Уулархаг бүсээрээ дархан цаазат аргаль, угалз нутагладаг.

    • Дэлхийд нэн ховордсон хулан, хар сүүлт, цагаан зээр сүрэглэн амьдардаг.

    • Үнэг, чоно, хярс, мануул, шилүүс, дорго зэрэг үслэг ан амьтад түгээмэл тархсан.

  • Ашигт малтмал: Байгалийн өндөр чанарын керамик болон барилгын шавар, элс, зос, гөлтгөнө (гипс), өнгөт чулууны арвин нөөцтэй.

5. Нийгэм, дэд бүтэц, аялал жуулчлал

  • Тээвэр логистикийн зангилаа: Монгол Улсыг БНХАУ-тай холбосон босоо тэнхлэгийн олон улсын төмөр зам болон АН-3 олон улсын хатуу хучилттай засмал зам сумын төвөөр дайран өнгөрдөг тул тээвэр худалдаа, ачаа эргэлтийн асар их давуу талтай.

  • Түүх, шашин, аялал жуулчлал:

    • XIX зууны соён гэгээрүүлэгч, их яруу найрагч Ноён хутагт Д.Данзанравжаагийн байгуулсан Хамрын хийд, Дэлхийн энергийн төв, Шамбалын орон, Сакурагийн төгөл тус сумын нутагт оршдог.

    • Энэ нь жилдээ дотоод, гадаадын олон зуун мянган сүсэгтэн, жуулчдыг татдаг Монгол Улсын аялал жуулчлал, сүсэг бишрэлийн хамгийн том төвүүдийн нэг юм.

  • Нийгмийн үйлчилгээ: Сумын төвд ерөнхий боловсролын бүрэн дунд сургууль, хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, Соёлын төв үйл ажиллагаа явуулж байна. Төвийн цахилгаан эрчим хүч болон үүрэн телефоны өндөр хурдны сүлжээнд бүрэн холбогдсон.