Баяннуур сум

Баяннуур сум нь аймгийнхаа өмнөд хэсэгт, төвийн бүсийн дэд бүтэц, малын тэжээл, газар тариалан, түүх дурсгалын өв соёлоор баялаг бүс нутагт оршдог сум юм.

1. Түүхэн тойм, засаг захиргаа

• Үүсэл, хөгжил: Анх Дашинчилэн сумын нэгэн баг байгаад, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр 1959 оны 3 дугаар сарын 1-нд бие даасан сум болон байгуулагджээ.

• Сэргээн байгуулагдсан нь: 1965 онд түр татан буугдсан ч баруун болон төвийн бүсийн аймгуудыг малын тэжээлээр хангах стратегийн зорилгоор 1979 онд Тэжээлийн аж ахуй (ТАА) болон өргөжиж, БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1980 оны 7 дугаар сарын 30-ны өдрийн 201 дүгээр зарлигаар сумыг албан ёсоор дахин байгуулсан. Нутаг дэвсгэрийн хилийн цэсийг 1981 оны 280 дугаар зарлигаар баталгаажуулжээ.

• Түүхэн аж ахуй: Тухайн үеийн ТАА нь жилд 35.0 мянган тонн хүртэл байгалийн хадлан бэлтгэж байснаас гадна гахай, шувуу, туулай, жимс жимсгэнэ, гар хивс, нарийн боов, хиамны цех бүхий олон талт үйлдвэрлэл эрхэлж байсан туршлагатай.

• Засаг захиргаа, төв: Сумын засаг захиргааны төв нь Өлзийт тосгон юм.

2. Газарзүй, байгалийн нөхцөл

• Байршил: Булган аймгийн өмнөд хэсэгт, Улаанбаатар хот болон төвийн бүсийн төв замын дагуу байрлалтай, аймгийнхаа Дашинчилэн, Рашаант сумд болон Төв аймагтай хил залгадаг.

• Газар нутгийн талбай: Нийт 96,007 га (960.07 км²). Үүнээс:

  • Бэлчээрийн талбай: 76,294.9 га

  • Хадлангийн талбай: 6,066 га

• Уур амьсгал: Эх газрын эрс тэс, Монгол орны төвийн хуурайдуу сэрүүн бүсэд багтдаг. Олон жилийн дунджаар жилд 150–160 мм хур тунадас унадаг, салхины дундаж хурд 10–12 м/с байдаг.

3. Хүн ам, нийгмийн үзүүлэлт

• Хүн амын тоо: Сүүлийн жилүүдийн байдлаар тус сум 400 орчим өрхийн 1,500–1,700 орчим суурин хүн амтай.

• Нийгмийн дэд бүтэц: Сумын төвд ерөнхий боловсролын сургууль, хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, Соёлын төв үйл ажиллагаа явуулж, төрийн болон нийгмийн суурь үйлчилгээг иргэдэд хүргэж байна. Мөн үүрэн холбооны үндсэн сүлжээнд холбогдсон.

4. Хөдөө аж ахуй, эдийн засаг

• Мал аж ахуй: Бэлчээрийн болон хагас эрчимжсэн мал аж ахуй давамгайлсан. Сүүлийн жилүүдийн тооллогоор нийт малын тоо толгой 70,000–90,000-д хүрч өссөн бөгөөд хонь, ямаа, адуу, үхэр голлон өсгөдөг.

• Тэжээл, газар тариалан: Байгалийн хадлан бэлтгэл, тэжээл тариалалт, төмс хүнсний ногооны тариалалт нь сумын эдийн засгийн гол түшиц хэвээр байна.

• Түүх, аялал жуулчлалын нөөц: Сумын нутагт орших Түрэгийн үеийн болон Уйгурын үеийн түүх соёлын дурсгалууд, ялангуяа Шивээт улааны цогцолбор дурсгал, Майхан уулын эртний булш, бунхант дурсгалууд зэрэг нь олон улсын эрдэмтэд, аялагчдын анхаарлыг татсан түүх-соёлын аялал жуулчлалын өндөр ач холбогдолтой бүс юм.