
Эрдэнэцогт сум
Баянхонгор аймаг
Танилцуулга
Эрдэнэцогт сум нь Хангайн нурууны өмнөд салбар уулсын өвөр, Түйн голын эх сав газарт оршдог. Монголдоо төдийгүй олон улсад алдартай 108 халуун рашаант Шаргалжуутын рашаан сувилал, өндөр уулын баялаг мал сүрэг, хүн амын төвлөрлөөрөө Баянхонгор аймагтаа тэргүүлэх байр суурь эзэлдэг ууган сумдын нэг юм.
1. Түүхэн тойм, засаг захиргаа
Түүхэн угшил: Ардын хувьсгалаас өмнө Халх Монголын Сайн ноён хан аймгийн Дайчин вангийн хошуунд харьяалагдаж байв.
Сум байгуулагдсан нь: Ардын засгийн шийдвэрээр 1923 онд Цэцэрлэг Мандал (Архангай) аймгийн Түйн голын хошуу хэмээх засаг захиргааны нэгж болон байгуулагдсан. Хожим Архангай, Өвөрхангай аймгуудад харьяалагдаж байгаад 1942 онд шинээр байгуулагдсан Баянхонгор аймгийн бүрэлдэхүүнд шилжин оржээ.
Засаг захиргааны нэгж: Сэнжит, Ямаат, Өвгөнжаргалант, Эрхт хайрхан, Жанжин, Цагаан дэнж гэсэн засаг захиргааны 6 багтай.
Хүн ам: 4,139 хүн (2025 оны байдлаар, ҮСХ)
2. Газарзүйн байршил, байгалийн нөхцөл
Байршил: Баянхонгор аймгийн зүүн хойд хэсэгт, аймгийн төв Баянхонгор хотоос хойш 40 орчим км зайд оршдог зам харилцааны таатай байршилтай.
Солбицол, өндөржилт: Далайн түвшнээс дээш 1,700–2,500 метрийн өндөрт, хойд өргөргийн 46.5°, зүүн уртрагийн 101°-т байрладаг. Газар хөдлөлийн идэвхжилийн эрчим 4–5 балл.
Хил залгаа сумд: Өөрийн аймгийн Галуут, Өлзийт сумд болон зүүн талаараа Өвөрхангай аймгийн Уянга, Бат-Өлзий сумдтай тус тус хил залгадаг.
Гадаргын онцлог: Хангайн өндөр уулсын салбар нуруу, уул, гүвээ толгод, хад асга, ой мод, голын өргөн хөндий хосолсон баялаг гадаргатай. Уламжлалт мал аж ахуйгаас гадна төмс, хүнсний ногоо зэрэг газар тариалан эрхлэх бүрэн боломжтой.
3. Ус зүй, Шаргалжуутын рашаан цогцолбор
Усны арвин сүлжээ: Сумын нутагт өвөл ч хөлддөггүй мөнхийн харз ус 30 гаруй, ундармал булаг шанд 100 гаруй бий. Хангайн нуруунаас эх авсан Түй, Шаргалжуут, Үхэг, Дөрвөнжаргалант, Өртөмт, Намын гол зэрэг 70 гаруй салбар гол горхи урсан өнгөрдөг.
Түйн гол: Эдгээр гол горхиудыг ай савдаа нэгтгэсэн Түй, Хүрэмт, Мааньтын гол нь нийлэн 243 км урсаж, Их нууруудын хотгор дахь Орог нуурт цутгадаг.
Шаргалжуутын халуун рашаан: Байгалийн геотермаль өвөрмөц тогтоцтой, 108 төрлийн өвчин эмгэгийг анагаах чадалтай, +45°C-аас +90°C хүртэл халуун рашааны ундаргатай рашаан сувилал нь тус сумын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг олон улсын түвшний байгалийн эмчилгээний томоохон цогцолбор юм.
4. Хөдөө аж ахуй, нийгэм, эдийн засаг
Малын тоо толгой: 192,517 толгой (адуу 16,886, үхэр 57,536, тэмээ 16, хонь 71,011, ямаа 47,068; 2025 оны тооллогоор, ҮСХ)
Газар тариалан: Голын хөндий дагуух үржил шимт хөрсөнд төмс, хүнсний ногоо, малын тэжээлийн ургамал тариалдаг.
Дэд бүтэц, нийгмийн үйлчилгээ:
Сумын төвд бүрэн дунд сургууль, хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, Соёлын төв зэрэг төрийн болон хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаа явуулдаг. Байгууллагууд нам даралтын халаалтын зуухаар хангагддаг.
Сумын төвийн усан хангамжийг гүний худагнуудаар шийдвэрлэсэн.
Төвийн цахилгаан эрчим хүчний сүлжээ болон үүрэн холбооны өндөр хурдны сүлжээ нэвтэрсэн. Аймгийн төвтэй ойр тул худалдаа үйлчилгээ, тээврийн харилцаа өндөр хөгжсөн.
Аялал жуулчлал: Шаргалжуутын рашаан сувилал, Хангайн байгалийн үзэсгэлэн, гол мөрний ай сав, экологийн онгон дагшин байдлыг түшиглэсэн эрүүл мэндийн болон эко аялал жуулчлалын Баянхонгор аймаг дахь хамгийн том төв бүс юм.

