Өнөөгийн малчин өрх: тоо баримт ба бодит амьдрал
Монгол өрхийн тавны нэг нь малчин өрх юм. Азийн хөгжлийн банкны мэдээлснээр 2020 онд 181,000 малчин өрх байсан нь нийт өрхийн 19.9% юм. Малтай өрхийг нийлүүлбэл 242,000 буюу 26.6% болно.
Мал сүрэг ба орлого
Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2024 оны эцсийн мал тооллогоор 57.6 сая мал тоологдсон. Энэ нь өмнөх оноос 7 сая орчмоор (10.9%) цөөрсөн дүн. 2025 оны эцэст урьдчилсан дүнгээр мал 0.8%-иар өсч 58.1 сая болсон (Xinhua, ҮСХ-ны мэдээгээр).
Малчдын орлогын гол эх үүсвэр нь ноолуур. Дэлхийн банкны үнэлгээгээр 2018 онд ноолуур малчдын орлогын 71%-ийг бүрдүүлжээ. Хонь, ямааны мах, сүү ихэвчлэн айлын хувийн хэрэгцээнд зарцуулагддаг.
Том, дунд, жижиг малчид
Дэлхийн банкны судалгаагаар малчдын амьдрал малын тооноос ихээхэн хамаардаг.
500-аас дээш малтай өрх нь цөөнх буюу 6% орчим. Сайн бэлчээртэй, өвлийг сайн давдаг.
200–500 малтай өрх нь дөрөвний нэг орчим. Малаараа амьдарч чаддаг ч зудад өртөх эрсдэлтэй.
200-аас цөөн малтай өрх хамгийн эмзэг. Төрийн дэмжлэгээс хамаардаг, өөр орлогын эх үүсвэр багатай.
Эрсдэл: зуд, бэлчээр, залуусын нүүдэл
Хатуу өвөл буюу зуд нь малчдын амьдралд хамгийн том аюул. Малын даатгалд хамрагдсан өрх дээд тал нь 15% хүрсэн. Даатгалтай өрхүүд 2010 оны зуднаас хоёр жилийн дараа 22–27%-иар илүү малтай байсан.
Бэлчээрийн дордол ч нэмэгдсэн. Үндэсний үнэлгээгээр бэлчээрийн 23% нь хүчтэй дордсон ажээ. Говийн Их дархан газар Б-ийн малчид дунджаар 653 малтай бөгөөд ихэнх нь сүргээ цааш өсгөхийг хүсдэг.
Залуу үе хотод суралцаж, цалинтай ажил руу шилжиж байна. Ойр төрлөгсийн сүлжээ хэвээр байгаа ч малчин айлд гар дутах болсон.
Аялагчдад яагаад чухал вэ
Малчин айлд буудаллах, тэдний бүтээгдэхүүнийг авах нь ноолуураас гадна нэмэлт орлого болдог. Ингэснээр малын тоог хэт өсгөх шаардлага буурч, бэлчээр хамгаалагдахад ч тусалж болно.