Айраг ба цагаан идээ: нүүдлийн хоолны нууц
Хөхүүрт айраг исгэх уламжлалт арга техник 2019 онд ЮНЕСКО-гийн хүн төрөлхтний биет бус соёлын өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн. Айраг бол зөвхөн ундаа биш, малчдын мэдлэг, ёс заншлыг агуулсан өв юм.
Айраг хэрхэн исгэдэг вэ
Малчид гүүг сааж, шинэ сүүг хөргөөд үхрийн арьсан сав буюу хөхүүрт хийдэг. Дараа нь хөрөнгө нэмж, бүлүүрээр дахин дахин бүлж исгэдэг. ЮНЕСКО-гийн тайлбарт хөрөнгө бэлдэж, хадгалах нь хамгийн чухал ур чадвар гэж онцлосон.
Айраг өдөр тутмын хүнс байхаас гадна баяр наадам, сацал, ерөөлд хэрэглэгддэг. Монголчууд айргийг шим тэжээлтэй, зарим өвчнөөс ариутгадаг гэж үздэг. Мэдлэг чадвар нь эцэг эхээс хүүхдэд дамждаг.
Шинжлэх ухаан юу хэлдэг вэ
2014 оны судалгаагаар Монгол исгэлэн сүүн бүтээгдэхүүний бактерийн 98.5% нь ашигт сүүн хүчлийн бактери байжээ. Цагаан идээ бүр өөрийн гэсэн бактертай:
Бүтээгдэхүүн | Сүү | Зонхилох бактери |
|---|---|---|
Айраг | Гүүний | L. helveticus |
Хоормог | Ингэний | L. kefiranofaciens |
Тараг | Үнээ, ямаа, сарлагийн | L. delbrueckii |
Бактерийн төрөл нь нутаг бус, аль малын сүүгээр хийснээс хамаардаг. Айраг, хоормог нь таргаас илүү олон төрлийн бактертай, учир нь таргийн сүүг буцалгадаг.
Айргийн нутагт аялах
Булган аймгийн Могод сум сайн чанарын айргаараа алдартай. Япон, Монголын судлаачид 2012 оноос уламжлалт айраг исгэх аргыг баримтжуулж ирсэн. Тэд тэнд айргийн үзэсгэлэн байгуулж, эко аяллын төв болгохоор төлөвлөжээ.
Аялагчдад зөвлөгөө:
Айраг зуны улиралд, гүү саадаг үед исгэгддэг.
Анх удаа уухдаа бага хэмжээгээр амсаарай. Исгэлэн сүүнд дасаагүй хүнд хүнд тусч болно.
Айлаас ааруул, бяслаг, өрөм зэрэг цагаан идээг авч амтлаарай.