
Нарату шитүэн, Хусуту шитүэн (МНТ-ны 133)
Байгалийн үзэсгэлэнт газар · Дорнод аймаг
Нарату шитүэн, Хусуту шитүэн нь Дорнод аймагт, Улз голын дагуу орших түүхэн газар юм. «Монголын нууц товчоо»-ны 133 дугаар зүйлд гардаг бөгөөд эх сурвалжид Нарату шүтээн, Хусуту шүтээн гэж ч бичдэг. Энд Төрийн их заргач Шихихутагийг таван настай байхад нь олжээ.

Нарату шитүэн: товч мэдээлэл
Байршил: Дорнод аймаг, Улз голын дагуу.
Түүхэн сурвалж бичиг: «Монголын нууц товчоо», 133 дугаар зүйл.
Үйл явдал: 1196 онд Татаарын бэхлэлтийг эвдсэн.
Олдсон хүү: Шихихутаг, хожмын Төрийн их заргач.
Хожмын тэмдэглэл: 1920-иод оны Хятадын «Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл» зурагт тэмдэглэлд дурдагддаг.
1196 онд энд юу болсон бэ?
1196 онд Алтан улс 30 мянган цэрэг илгээж Татаарын Мэгүжин сүүлттэй дайтжээ. Халх голын дагуу нутаглаж байсан татаарууд Улз гол өгсөж дутаан, Хусуту шүтээн, Нарату шүтээн гэдэг газарт хороо бэхлэлт байгуулан хамгаалжээ. Үүнийг мэдсэн Чингис хаан Хэрэйдийн Ван хан буюу Тоорилд элч илгээж: «Татаарууд бол өвөг дээдсийг минь хорлосон өштөн. Одоо Мэгүжин сүүлт Алтан улсаас дутааж Улз гол өөд ирээд байна. Тэднээс өшөө авах цаг болжээ» гэж хэлүүлсэн. Тоорил хан цэргээ дагуулан гурав хоногийн дараа хүрч ирж, хоёулаа Татаарын бэхлэлтийг эвдэн орж, Мэгүжин сүүлтийг барьж хороожээ.
Шихихутагийг хэрхэн олсон бэ?
Татаарын бэхлэлтээс Нарату шүтээнд гээгдсэн нэгэн хүүг олжээ. Хүү дөртэй алтан ээмэг зүүж, булгаар доторлосон торгон элгэвч буюу хантааз өмссөн байв. Түүнийг Өүлэн эхэд авчирч өгөхөд «Сайн хүний хүү биз, язгуур сайтай хүний ураг биз. Таван хүүгийн дараах зургаа дахь хүү болгоё» гээд Шихихутаг гэж нэр өгч өсгөжээ. Шихихутаг Алтан ургийнхны хүрээнд өсч, Тэмүжиний «дээлтэй төрсөн дүү» гэгдэх болсон. Хожим Чингис хааны сайд нарын нэг болж, Төрийн их заргач Шихихутаг хэмээн алдаршжээ.
Өүлэн эх ямар хүүхдүүдийг өргөж авсан бэ?
Тэмүжин Монголын олон аймгийг нэгтгэх явцдаа дөрвөн хүүг олж Өүлэн эхэд өгчээ:
Мэргидийн нутгаас Хүч;
Дайдуудын басуд овогтны нутгаас Хөхч;
Жүрхиний нутгаас Борхул;
Татаарын бэхлэлтээс Шихихутаг.
Өүлэн хатан тэднийг өөрийн хүүхдүүдийн адил өсгөж, хөлийг нь дөрөөнд, гарыг нь ганзаганд хүргэжээ. Хожим тэд Чингис хааны үнэнч анд, өрлөг баатар жанжин, мэргэн сайд нар болсон.
Чингис хаан Шихихутагийг хэрхэн шагнасан бэ?
Их хуралдай дээр Чингис хаан Монгол улсын төрийг засахад хүчээ өргөсөн 9 өрлөг, 88 гавьяатан, 95 мянганы ноёныг нэр заан шагнажээ. Шихихутагт:
өргөмөл дүүдээ бусад дүүгийн адил өмч хуваан олгохоор;
ач тусын хариуд есөн удаагийн алдааг уучлахаар;
гүр улсыг засахад үзэх нүд, сонсох чих болж явахыг даалгаж;
түүний тушаасан үгийг хэн ч өөрчлөхгүй, шийтгэсэн хэргийг «Хөх дэвтэр»-т бичихээр зарлиг буулгажээ.
Түгээмэл асуулт
Нарату шитүэн хаана байдаг вэ?
Дорнод аймагт, Улз голын дагуу байдаг.
Энд ямар үйл явдал болсон бэ?
1196 онд Чингис хаан, Тоорил хан хамтран Татаарын бэхлэлтийг эвдэж, Мэгүжин сүүлтийг хороосон.
Шихихутаг хэн бэ?
Нарату шүтээнээс олдож, Өүлэн эхийн өргөмөл хүү болсон, хожмын Төрийн их заргач.
Товч мэдээлэл
- Ангилал
- Байгалийн үзэсгэлэнт газар
- Харьяалах аймаг
- Дорнод аймаг


